กาญจนบุรี - “รศ.ดร.เอริกา ” อาจารย์มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตกาญจนบุรี อธิบายปรากฏการณ์ “Omega Block” ต้นเหตุคลื่นความร้อนรุนแรงในยุโรปช่วงเดือนมิถุนายน 2569 พร้อมชี้แม้ไทยไม่มีกลไกเดียวกัน แต่ภาวะโลกร้อนทำให้คลื่นความร้อนในประเทศทวีความรุนแรงและยาวนานขึ้น
วันนี้ (11 ก.ค.) รองศาสตราจารย์ ดร.เอริกา พฤฒิกิตติ อาจารย์ประจำหลักสูตรวิศวกรรมศาสตรบัณฑิต สาขาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อมและการจัดการภัยพิบัติ มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตกาญจนบุรี เปิดเผยถึงสาเหตุของการเกิดคลื่นความร้อนรุนแรงในทวีปยุโรปช่วงเดือนมิถุนายน 2569 ว่า มีสาเหตุสำคัญจากปรากฏการณ์ Omega Block ที่เกิดขึ้นในบรรยากาศชั้นบน
รศ.ดร.เอริกา อธิบายว่า ทวีปยุโรปตั้งอยู่ระหว่างละติจูดประมาณ 35-70 องศาเหนือ โดยมีทะเลทรายซาฮาราทางตอนใต้เป็นแหล่งกำเนิดมวลอากาศร้อน ขณะที่อากาศเย็นจากขั้วโลกเคลื่อนตัวลงมาทางใต้ ทำให้เกิดแนวปะทะของมวลอากาศบริเวณละติจูดประมาณ 60 องศาเหนือ และก่อให้เกิด ลมกรด (Polar Jet Stream) ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการแบ่งแยกมวลอากาศร้อนและเย็น รวมถึงเอื้อต่อการก่อตัวของเมฆและฝน
อย่างไรก็ตาม ลมกรดไม่ได้พัดเป็นเส้นตรง แต่มีการคดเคี้ยวอยู่ตลอดเวลา โดยในช่วงเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา แนวลมกรดเกิดการคดตัวเป็นรูปตัวอักษรกรีก Ω (โอเมกา) และคงอยู่ในตำแหน่งเดิมเป็นเวลานาน หรือที่เรียกว่า Omega Block ส่งผลให้อากาศเย็นจากขั้วโลกไม่สามารถเคลื่อนตัวลงมาบรรเทาความร้อนได้ ขณะที่มวลอากาศร้อนและแห้งจากทะเลทรายซาฮาราไหลเข้าสู่ยุโรปอย่างต่อเนื่อง จนเกิดเป็น “โดมความร้อน” (Heat Dome)
ผลกระทบทำให้อุณหภูมิในหลายประเทศ เช่น สเปน ฝรั่งเศส อิตาลี และโปรตุเกส สูงกว่า 40 องศาเซลเซียส มีผู้เสียชีวิตจากภาวะอากาศร้อนเพิ่มขึ้น และหลายประเทศต้องประกาศมาตรการรับมือกับคลื่นความร้อนขั้นรุนแรง
รศ.ดร.เอริกา กล่าวว่า ความรุนแรงของเหตุการณ์ครั้งนี้เกิดจากการทำงานร่วมกันของ 2 ปัจจัยหลัก ได้แก่ การคงตัวของ Omega Block ซึ่งเป็นสาเหตุโดยตรง และ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) ที่ทำให้อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกสูงขึ้น ส่งผลให้เมื่อเกิดรูปแบบสภาพอากาศเช่นเดียวกับในอดีต อุณหภูมิที่เกิดขึ้นในปัจจุบันจะสูงกว่าเดิม และคลื่นความร้อนมีความรุนแรงมากยิ่งขึ้น
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันนักวิทยาศาสตร์ยังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจนว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นสาเหตุที่ทำให้ Omega Block เกิดบ่อยขึ้นหรือคงอยู่นานขึ้น แม้จะมีหลักฐานชัดเจนว่าภาวะโลกร้อนเป็นปัจจัยที่ทำให้ผลกระทบของคลื่นความร้อนรุนแรงมากขึ้นก็ตาม
สำหรับประเทศไทย รศ.ดร.เอริกา ระบุว่า มีกลไกการเกิดคลื่นความร้อนแตกต่างจากยุโรปอย่างชัดเจน เนื่องจากประเทศไทยตั้งอยู่ในเขตร้อนใกล้เส้นศูนย์สูตร จึงไม่ได้รับอิทธิพลจาก Polar Jet Stream หรือ Omega Block
คลื่นความร้อนของไทยเกิดจากการจมตัวของมวลอากาศในช่วงฤดูร้อน การได้รับรังสีจากดวงอาทิตย์อย่างเข้มข้น การอ่อนกำลังของมรสุม รวมถึงความแห้งแล้งจากปรากฏการณ์เอลนีโญ ขณะที่ภาวะโลกร้อนเป็นปัจจัยเสริมที่ทำให้เหตุการณ์เหล่านี้ส่งผลให้อุณหภูมิสูงขึ้น และทำให้คลื่นความร้อนในประเทศไทยมีแนวโน้มรุนแรงและยาวนานกว่าในอดีต จึงควรมีการติดตามข้อมูลพยากรณ์อากาศและเตรียมมาตรการรับมืออย่างต่อเนื่อง.
