สมุทรสงคราม – จังหวัดสมุทรสงครามยังคงเป็นแหล่งรวมภูมิปัญญาท้องถิ่นอันทรงคุณค่าที่สืบทอดกันมายาวนาน หนึ่งในนั้นคือ "ประดิษฐ์กรรมในขวดแก้ว" ศิลปะชั้นสูงที่สามารถนำภาพและสิ่งของต่างๆ เข้าไปประกอบอยู่ภายในขวดแก้วได้อย่างประณีต จนผู้พบเห็นอดตั้งคำถามไม่ได้ว่า สิ่งเหล่านั้นเข้าไปอยู่ในขวดได้อย่างไร
ผู้สืบทอดภูมิปัญญาแขนงนี้คือ นายประยูร เฉลิมทรง อายุ 83 ปี ชาวตำบลเหมืองใหม่ อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม อดีตนักเรียนแผนกช่างไม้ โรงเรียนช่างไม้สมุทรสงคราม (ปัจจุบันคือวิทยาลัยเทคนิคสมุทรสงคราม) ที่นำพื้นฐานงานช่างมาผสานกับความรักในศิลปะ จนสร้างสรรค์ผลงานประดิษฐ์กรรมในขวดแก้วอันเป็นเอกลักษณ์
นายประยูร เล่าว่า ศิลปะการประดิษฐ์ในขวดแก้วของไทยมีประวัติยาวนานกว่า 100 ปี โดยมีต้นแบบสำคัญคือ "ปู่เฟื้อน สุวรรณ์" ชาวสมุทรสงคราม ซึ่งมีเทคนิคการซ่อนแกนยึดชิ้นงานไว้อย่างแนบเนียน แตกต่างจากงานของต่างประเทศอย่างชัดเจน
จุดเริ่มต้นของการเรียนรู้เกิดขึ้นเมื่ออายุราว 20 ปี ขณะติดตามบิดาไปซ่อมแซมบ้านทรงไทยของปู่เฟื้อน และได้เห็นผลงานในขวดแก้วเป็นครั้งแรก ความแปลกตาทำให้เกิดความสนใจ แม้จะได้รับคำแนะนำเพียงเล็กน้อย แต่หลังจากนั้นได้ใช้เวลาหลายปีศึกษาด้วยตนเอง อาศัยการสังเกต ทดลอง และพัฒนาเครื่องมือเฉพาะ จนสามารถสร้างสรรค์ผลงานได้สำเร็จ
ตลอดเวลากว่า 40 ปี นายประยูรสร้างผลงานประดิษฐ์กรรมในขวดแก้วมาแล้วไม่น้อยกว่า 2,000 ชิ้น ส่วนใหญ่ใช้ขวดสุราและขวดกาแฟเป็นวัสดุหลัก ภายในบรรจุทั้งภาพบุคคลสำคัญ สิ่งปลูกสร้าง และงานศิลปะหลากหลายรูปแบบ ทุกชิ้นต้องอาศัยความละเอียด ความอดทน และทักษะงานช่าง เพราะทุกขั้นตอนต้องทำผ่านปากขวดขนาดเล็ก โดยไม่สามารถแยกหรือทำลายขวดได้
เจ้าของผลงานเผยว่า เคล็ดลับสำคัญอยู่ที่การประดิษฐ์เครื่องมือเฉพาะ เช่น ตะขอเหล็กขนาดเล็ก ไม้ และเชือก เพื่อช่วยนำวัสดุเข้าไปจัดวางภายในขวด ส่วนเทคนิคการนำภาพเข้าไปในขวด ต้องออกแบบโครงไม้ให้สามารถพับผ่านปากขวด ก่อนคลี่และประกอบกลับคืนภายในอย่างประณีต จนมองไม่เห็นร่องรอยการประกอบ
เดิมทีผลงานเหล่านี้ไม่ได้ทำเพื่อจำหน่าย แต่เป็นงานอดิเรกที่มอบให้เพื่อนฝูงและผู้สูงอายุในโอกาสต่างๆ กระทั่งมีผู้พบเห็นและติดต่อขอซื้อถึงบ้าน จึงกลายเป็นรายได้เสริมจากอาชีพทำสวน
ด้วยความมุ่งมั่นในการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น นายประยูรได้รับโล่ผู้สร้างสิ่งประดิษฐ์ดีเด่นจากสำนักงานส่งเสริมและพิทักษ์ผู้สูงอายุ และในปี 2557 ได้รับเชิญเป็นวุฒิอาสาธนาคารสมองจังหวัดสมุทรสงคราม เดินสายถ่ายทอดองค์ความรู้ให้โรงเรียน ชมรมผู้สูงอายุ และหน่วยงานต่างๆ อย่างต่อเนื่อง
ปัจจุบัน แม้อายุล่วงเลยถึง 83 ปีและสุขภาพไม่แข็งแรง ทำให้ไม่สามารถสร้างสรรค์ผลงานได้บ่อยเหมือนในอดีต แต่ยังคงตั้งใจเปิดบ้านถ่ายทอดวิชาประดิษฐ์กรรมในขวดแก้วแก่ผู้สนใจโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย พร้อมพัฒนาวิธีการสอนให้เข้าใจง่าย เพื่อหวังให้คนรุ่นใหม่เข้ามาสืบทอดภูมิปัญญาอันทรงคุณค่า เพราะหากไม่มีผู้รับช่วง ศิลปะที่สั่งสมมานานกว่าศตวรรษอาจเลือนหายไปพร้อมกาลเวลา
ผู้สนใจสามารถเข้าชมผลงานหรือศึกษาวิธีการประดิษฐ์กรรมในขวดแก้วได้ที่บ้านของนายประยูร เฉลิมทรง ตำบลเหมืองใหม่ อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม หรือสอบถามรายละเอียดได้ที่โทรศัพท์ 08-9886-6578
