“เปิดมุมมองกงสุลใหญ่” ตอนที่ 5 ความอยู่รอด การพัฒนา การแบ่งปัน ว่าด้วยการเกื้อหนุนและการคุ้มครองขั้นพื้นฐานด้านความเป็นอยู่ของประชาชนแบบจีน
โดย ฯพณฯ กงสุลใหญ่ หลิว หงเหมย
ความยากจนเป็นปัญหาระดับโลกที่จำกัดการพัฒนาของมนุษยชาติ ปัจจุบันทั่วโลกยังคงมีประชากรอีกกว่า 800 ล้านคนตกอยู่ในสถานะความยากจนขั้นรุนแรง สิทธิและผลประโยชน์ขั้นพื้นฐานในการดำรงชีวิตยากที่จะได้รับการคุ้มครอง ประเทศจีนก็เคยได้รับความเดือดร้อนจากความยากจนเช่นกัน หากแต่หลังจากผ่านการต่อสู้ฟันฝ่ามานานนับหลายปี ประเทศจีนได้ขจัดความยากจนด้วยความเด็ดขาดครั้งประวัติศาสตร์ โดยที่โครงสร้างพื้นฐาน การบริการสาธารณะ และสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัยได้รับการยกระดับในทุกมิติ โฉมหน้าของสังคมเปลี่ยนไปใหม่ทั้งหมด มิตรสหายชาวไทยจำนวนมากมักกล่าวว่า ภาพของวิถีชีวิตความเป็นอยู่อันดีงามแบบจีนได้กลายเป็นประเด็นที่มักถูกพูดถึงบนอินเทอร์เน็ต การเปลี่ยนแปลงอย่างพลิกผันของจีนจากความขัดสนในอาหารการกินและเครื่องนุ่งห่ม สู่การอยู่อาศัยอย่างมั่นคงพร้อมด้วยการทำงานอย่างมีความสุข
หัวใจสำคัญอยู่ที่ความสำเร็จในการดำเนินบนเส้นทางขจัดความยากจนที่มีลักษณะเฉพาะของจีน การสร้างระบบคุ้มครองความเป็นอยู่ของประชาชนขั้นพื้นฐานที่มีการอยู่รอดเป็นเส้นบรรทัดฐาน เพิ่มขีดความสามารถในการพัฒนา และสร้างสวัสดิการที่ครอบคลุมประชาชนทุกคน ส่งผลให้เกิดเป็นแบบแผนสำหรับการพัฒนาคุณภาพชีวิตและการลดความยากจนที่สามารถนำไปเป็นแนวทางอ้างอิงได้
1. ยึดมั่นในเส้นบรรทัดฐานแห่งความอยู่รอด : การดำเนินนโยบายอย่างตรงจุดเพื่อวางรากฐานหลักประกันขั้นพื้นฐานอันมั่นคง
ความอยู่รอดคือรากฐานสำคัญของความเป็นอยู่ของประชาชน พื้นที่ความยากจนของประเทศจีนนั้นกระจัดกระจายและมีต้นเหตุแห่งการก่อเกิดความยากจนนานัปการ การบรรเทาความยากจนแบบเหวี่ยงแหในอดีตจึงยากที่จะตอบสนองต่อความต้องการที่แท้จริงอันซับซ้อนได้ ด้วยเหตุนี้ จีนจึงได้ละทิ้งแบบแผน "หว่านโปรยงบประมาณ" แล้วหันมาผลักดันยุทธศาสตร์การบรรเทาความยากจนแบบตรงจุด โดยอาศัยการจำแนกกลุ่มเป้าหมายอย่างแม่นยำและดำเนินมาตรการที่สอดคล้องกับความยากจนแต่ละประเภท เพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนทุกรูปแบบได้อย่างตรงเป้า และรักษาเส้นบรรทัดฐานในการดำรงชีวิตขั้นพื้นฐานของประชาชนไว้เป็นหลักประกันที่เหนียวแน่น
ในมิติของการจำแนกกลุ่มเป้าหมายอย่างแม่นยำนั้น จีนได้ผลักดันระบบ "จัดทำแฟ้มประวัติและลงทะเบียน" อย่างเต็มรูปแบบ มีการจัดตั้งเจ้าหน้าที่ระดับฐานรากเพื่อลงพื้นที่สำรวจและจัดเก็บข้อมูลเชิงลึกถึงบ้าน โดยเฉพาะการบันทึกข้อมูลหลักสำคัญของเกษตรกร ซึ่งรวมทั้งรายได้ สุขภาวะ การศึกษา และที่อยู่อาศัยของครัวเรือน เพื่อนำมาสร้างเป็นฐานข้อมูลประชากรยากจนที่มีการปรับปรุงสถานการณ์อย่างต่อเนื่องและไม่หยุดนิ่ง
ในมิติของการช่วยเหลืออย่างแม่นยำนั้น จีนได้ดำเนินมาตรการที่สอดคล้องกับบุคคลและสภาพพื้นที่ พร้อมทั้งจัดให้มีการจำแนกกลุ่มเพื่อมอบสวัสดิการสิทธิประโยชน์เป็นหลักประกันขั้นพื้นฐาน สำหรับกลุ่มประชากรที่มีความสามารถในการทำงาน จะได้รับการสนับสนุนผ่านการบ่มเพาะภาคอุตสาหกรรม การฝึกอบรมทักษะฝีมือ และการช่วยเหลือด้านการจ้างงาน เพื่อส่งเสริมให้สามารถสร้างรายได้ด้วยตนเอง สำหรับกลุ่มเป้าหมายพิเศษที่สูญเสียความสามารถในการทำงาน จะอาศัยระบบต่างๆ เช่น เงินอุดหนุนค่าครองชีพขั้นต่ำ การอุปการะเลี้ยงดูผู้ประสบความยากลำบากเป็นพิเศษ และการช่วยเหลือทางการแพทย์ มาเป็นหลักประกันความมั่นคงในการดำรงชีวิต และสำหรับพื้นที่ที่ไม่เหมาะแก่การพัฒนาภาคอุตสาหกรรม
เช่น เขตอนุรักษ์ระบบนิเวศ จะใช้แบบแผนการลดความยากจนสีเขียว เช่น การชดเชยทางนิเวศวิทยาและการคัดเลือกการแต่งตั้งเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าในท้องถิ่น เพื่อบรรลุผลสำเร็จร่วมกันทั้งในด้านการคุ้มครองระบบนิเวศและการเพิ่มรายได้ของประชาชนในพื้นที่
จีนและไทยมีแนวคิดในการลดความยากจนที่สอดประสานกันอย่างลึกซึ้ง มีการเรียนรู้และถอดบทเรียนร่วมกัน อีกทั้งยังมีศักยภาพในการพัฒนาอีกมหาศาล ระบบบริหารจัดการข้อมูลการพัฒนาคนแบบชี้เป้า (Thai People Map and Analytics Platform หรือ TPMAP) ของประเทศไทย ที่สามารถจำแนกกลุ่มประชากรยากจนได้อย่างแม่นยำและติดตามสถานการณ์ได้อย่างต่อเนื่องและไม่หยุดนิ่งนั้น มีแนวคิดที่เชื่อมโยงและสอดคล้องกับกลไกการจัดทำแฟ้มประวัติและลงทะเบียนของประเทศจีน ฝ่ายไทยได้ส่งคณะผู้แทนเดินทางไปศึกษาดูงานที่มณฑลยูนนานและพื้นที่อื่นๆ ของจีนหลายต่อหลายครั้ง เพื่อถอดบทเรียนประสบการณ์ภาคปฏิบัติ ทั้งในด้านการช่วยเหลืออย่างตรงจุดและการเฝ้าระวังไม่ให้กลับมาสุ่มเสี่ยงต่อความยากจนซ้ำอีก การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ด้านการลดความยากจนของทั้งสองประเทศนี้ ได้ร่วมกันเปิดco;ทางใหม่ในการยกระดับความร่วมมือที่เป็นรูปธรรมเพื่อความเป็นอยู่ของประชาชนอย่างแท้จริง
2. ขับเคลื่อนก้าวย่างแห่งการพัฒนา : ปลูกฝังแรงปณิธานและเสริมสร้างสติปัญญาเพื่อจุดประกายพลังขับเคลื่อนภายในสู่การหลุดพ้นจากความยากจน
การมอบหลักประกันขั้นพื้นฐานสามารถแก้ไขได้เพียงปัญหาเฉพาะหน้าด้านการอยู่รอดเท่านั้น ทว่าการพัฒนาจากศักยภาพภายในต่างหากที่จะช่วยรักษาผลสำเร็จของการหลุดพ้นจากความยากจนได้อย่างยั่งยืน การสร้างหลักประกันความเป็นอยู่ของประชาชนแบบจีนจึงยึดมั่นในหลักการที่ว่า การลดความยากจนต้องเริ่มจากการปลูกฝังแรงปณิธาน และการลดความยากจนจำเป็นต้องเสริมสร้างสติปัญญาควบคู่กันไป
การปลูกฝังแรงปณิธาน มุ่งเน้นไปที่การสร้างความเชื่อมั่นและปลุกพลังใจในการต่อสู้กับปัญหา แก่นแท้ของการหลุดพ้นจากความยากจนที่แท้จริงคือการปลุกจิตสำนึกในการสู่งานของภาคประชาชน เพื่อให้พวกเขาเข้ามาเป็นกำลังหลักในการพัฒนาบ้านเกิดและยกระดับคุณภาพชีวิตของตนเอง ส่วนการเสริมสร้างสติปัญญา มุ่งเน้นไปที่การเพิ่มขีดความสามารถและถ่ายทอดทักษะฝีมืออันเปรียบเสมือนการ "ให้เบ็ดตกปลาแทนการยื่นปลาให้" ประเทศจีนได้สร้างระบบการเพิ่มศักยภาพที่ดำเนินไปอย่างเป็นปกติผ่านหลากหลายมาตรการ
เช่น การควบคุมอัตราการลาออกจากระบบการศึกษากลางคันเพื่อรับประกันด้านการการศึกษา การฝึกอบรมทักษะวิชาชีพ การจัดตั้งโรงงานหรือโรงฝึกงานเพื่อการสร้างงานในชุมชน และการสนับสนุนด้านการจ้างงาน เพื่อให้ประชาชนที่ประสบความยากจนมีทักษะในการสร้างรายได้ จนถึงปีนี้ ยอดรวมการจ้างงานของประชากรจีนที่หลุดพ้นจากความยากจนสามารถรักษาเสถียรภาพให้อยู่ในระดับที่มากกว่า 30 ล้านคนติดต่อกันเป็นปีที่ 5 ซึ่งช่วยสร้างความมั่นคงให้กับแหล่งรายได้หลักของครอบครัวที่พ้นเกณฑ์ความยากจน และเป็นการเสริมสร้างแนวป้องกันการกลับมาสุ่มเสี่ยงต่อความยากจนซ้ำอีกอย่างต่อเนื่อง
แนวคิดการพัฒนาในด้านการปลูกฝังแรงปณิธานและเสริมสร้างสติปัญญา ได้มอบจุดเชื่อมโยงที่สำคัญยิ่งสำหรับความร่วมมือเพื่อความเป็นอยู่ของประชาชนระหว่างจีนและไทย ในพื้นที่ชนบทของประเทศไทย มีเยาวชนจำนวนมากที่ต้องเดินทางไกลไปทำงานในเมืองใหญ่ ส่งผลให้กลุ่มประชากรที่ยังคงอาศัยอยู่ในท้องถิ่นส่วนใหญ่ขาดแคลนทักษะในการสร้างรายได้ การจุดประกายพลังขับเคลื่อนภายในของชุมชนชนบท ตลอดจนการยกระดับขีดความสามารถด้านการพัฒนาของภาคประชาชน จึงเป็นโจทย์ร่วมกันที่ทั้งสองประเทศต้องเผชิญในการลดความยากจนและการพัฒนา และยังเป็นทิศทางหลักในการถอดบทเรียนประสบการณ์ร่วมกันเพื่อก้าวเดินไปข้างหน้าด้วยกันอีกด้วย
3. ยึดมั่นในปณิธานแรกเริ่มแห่งการเอื้อประโยชน์อย่างทั่วถึง : ประชาชนทุกคนร่วมแบ่งปันผลประโยชน์จากการพัฒนาประเทศ
การวางรากฐานระบบความเป็นอยู่ของประชาชนแบบจีน ยึดมั่นในปณิธานแรกเริ่มแห่งการเอื้อประโยชน์อย่างทั่วถึงโดย "ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลังแม้แต่คนเดียว" และยืนหยัดให้ผลสำเร็จของการพัฒนาได้รับการแบ่งปันแก่ประชาชนทั่วทุกคน เพื่อให้ประชาชนทุกคนสามารถเข้าถึงผลประโยชน์จากการพัฒนาประเทศได้อย่างเท่าเทียม ในวันนี้ ชนบทที่เคยตัดขาดและห่างไกลความเจริญ ต่างประสบความสำเร็จในการเชื่อมต่อเส้นทางคมนาคม มีระบบโลจิสติกส์ที่เข้าถึง และเครือข่ายอินเทอร์เน็ตที่ครอบคลุมในทุกหมู่บ้าน ถนนหนทางในชนบท ห่วงโซ่ความเย็นของระบบขนส่งพัสดุ และเครือข่ายดิจิทัล ได้ทำลายกำแพงปิดกั้นทางภูมิศาสตร์ลงอย่างสิ้นเชิง
ส่งผลให้ผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นจากส่วนลึกของหุบเขา สามารถเดินทางออกสู่ภายนอก และระบบเศรษฐกิจอีคอมเมิร์ซสามารถหยั่งรากลึกในระดับฐานราก พื้นที่ห่างไกลความเจริญจึงได้หลอมรวมเข้าสู่ตลาดขนาดใหญ่ระดับประเทศอย่างเต็มรูปแบบ นับเป็นการวางรากฐานทางกายภาพอันแข็งแกร่งให้แก่ประชาชนในการสร้างรายได้และก้าวไปสู่ความมั่งคั่ง
การสร้างความเท่าเทียมด้านบริการสาธารณะ คือเสาหลักสำคัญของการแบ่งปันผลประโยชน์เพื่อความเป็นอยู่ของประชาชน ประเทศจีนประสบความสำเร็จในการสร้างระบบหลักประกันสุขภาพที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก โดยมีผู้เข้าร่วมระบบถึง 1,330 ล้านคน คิดเป็นอัตราส่วนครอบคลุมกว่าร้อยละ 95 ทั้งยังอาศัยระบบการช่วยเหลือกรณีเจ็บป่วยรุนแรงและการจัดซื้อยารวมศูนย์ระดับประเทศ เพื่อลดภาระค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลลงอย่างมหาศาล มิติการศึกษาที่เอื้อประโยชน์อย่างทั่วถึงได้รับการขับเน้นให้บรรลุผลสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรม โดยมีอัตราการคงอยู่ของการศึกษาภาคบังคับเก้าปีสูงถึงร้อยละ 96.1 ควบคู่ไปกับค่าเล่าเรียนในระดับอุดมศึกษาที่เข้าถึงได้ง่าย เพื่อตัดวงจรการหลุดออกจากระบบการศึกษาเนื่องจากความยากจนอย่างเด็ดขาด
นอกจากนี้ ระบบที่พักอาศัยเพื่อการสวัสดิการในหลากหลายมิติยังคงได้รับการพัฒนาให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้นอย่างต่อเนื่อง เพื่อเป็นหลักประกันด้านการอยู่อาศัยที่มั่นคงให้แก่พลเมืองใหม่และกลุ่มเป้าหมายที่ประสบความยากลำบาก นับเป็นการเสริมสร้างความแข็งแกร่งให้แก่เส้นบรรทัดฐานความเป็นอยู่ของประชาชนในทุกมิติ
การวางรากฐานระบบความเป็นอยู่ของประชาชน มีจุดหมายปลายทางสูงสุดอยู่ที่ชีวิตที่เปี่ยมสุขของประชาชน การมีหลักประกันสุขภาพขั้นพื้นฐานช่วยขจัดความเสี่ยงที่จะต้องกลายเป็นผู้ยากไร้จากการเจ็บป่วย การช่วยเหลือด้านการศึกษาช่วยจุดประกายความหวังให้แก่ผู้ศึกษาที่ยากไร้ และการสร้างงานในท้องถิ่นช่วยรักษาไออุ่นและความมีชีวิตชีวาของชุมชนชนบทเอาไว้ การเปลี่ยนแปลงอย่างพลิกผันในวิถีชีวิตของครอบครัวนับหมื่นนับแสน สะท้อนให้เห็นอย่างแจ่มชัดถึงปณิธานแรกเริ่มที่ว่า การพัฒนาของจีนนั้นพึ่งพิงประชาชน และผลสำเร็จของการพัฒนาต้องเอื้อประโยชน์สุขคืนสู่ประชาชน เพื่อให้ภาคประชาชนสามารถอยู่อาศัยอย่างมั่นคง ทำงานอย่างมีความสุข และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างแท้จริง
4. จีนไทยร่วมแรงเป็นหนึ่ง : ร่วมก่อร่างสร้างความเป็นอยู่ของประชาชน ร่วมวาดภาพความสุขแห่งอนาคตที่รุ่งเรืองร่วมกัน
ความใกล้ชิดผูกพันระหว่างประชาชนคือรากฐานของความร่วมมือ จีนและไทยมีผืนแผ่นดินและสายน้ำที่เชื่อมต่อกัน มีมิตรภาพและความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งต่อกัน และต่างเป็นประเทศกำลังพัฒนาด้วยกันทั้งคู่ จึงมีความต้องการที่สอดคล้องและมีความเห็นพ้องต้องกันในมิติของการลดความยากจนและการหลุดพ้นจากความยากลำบาก การฟื้นฟูชนบท ตลอดจนการยกระดับคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน ในวาระครบรอบ 50 ปีแห่งการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างจีนและไทย ประมุขของทั้งสองประเทศได้บรรลุฉันทามติสำคัญร่วมกันในการยกระดับการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ด้านการลดความยากจน ฝ่ายจีนยินดีที่จะอาศัยกลไกการร่วมกันสร้าง "หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง" และข้อริเริ่มระดับโลกทั้ง 4เพื่อแปรเปลี่ยนประสบการณ์การลดความยากจนและการพัฒนาความเป็นอยู่ของประชาชนของจีน ให้กลายเป็นคุณประโยชน์สาธารณะที่สามารถร่วมกันแบ่งปันกัน เพื่อสนับสนุนการพัฒนาภารกิจด้านความเป็นอยู่ของประชาชนในประเทศไทย
เมื่อไม่นานมานี้ ฝ่ายจีนได้ริเริ่มจัดตั้งพันธมิตรหุ้นส่วนเพื่อการพัฒนาและการลดความยากจนระดับโลก ซึ่งนับเป็นก้าวสำคัญก้าวหนึ่งในการขับเคลื่อนภารกิจการลดความยากจนของโลกไปสู่การเดินทางครั้งใหม่ และยินดีต้อนรับฝ่ายไทยในการเข้ามามีส่วนร่วมอย่างแข็งขัน
สถานกงสุลใหญ่สาธารณรัฐประชาชนจีน ณ จังหวัดขอนแก่น ได้ขับเคลื่อนการทำงานในพื้นที่เพื่อขับเคลื่อนด้านความเป็นอยู่ของประชาชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย โดยได้ดำเนินโครงการที่เป็นประโยชน์ต่อภาคประชาชนอย่างต่อเนื่อง เช่น การสนับสนุนการก่อสร้างฝายชะลอน้ำแกนดินซีเมนต์ การบริจาคสิ่งของบรรเทาทุกข์ และการฝึกอบรมทักษะฝีมือ เพื่อส่งต่อมิตรภาพอันดีงามระหว่างจีนและไทยผ่านการลงมือปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม เมื่อไม่นานมานี้ สถานกงสุลใหญ่จีนฯ ได้จัดการประชุมส่งเสริมความร่วมมือด้านการบริหารจัดการเพื่อบรรเทาความยากจนระหว่างประเทศจีนและประเทศไทยขึ้น ณ จังหวัดบุรีรัมย์และจังหวัดขอนแก่น ซึ่งได้รับความร่วมมือและการสนับสนุนอย่างดียิ่งจากรัฐบาลส่วนกลางของไทยและทุกภาคส่วนจากทั้ง 20 จังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยมีสำนักงานจังหวัดบุรีรัมย์และสำนักงานจังหวัดขอนแก่น มหาวิทยาลัยขอนแก่น หอการค้าจังหวัดขอนแก่น สภาอุตสาหกรรมจังหวัดขอนแก่น และสถาบันคลังสมองเอเชียแปซิฟิก เข้าร่วมเป็นเจ้าภาพร่วมในการจัดกิจกรรมดังกล่าว
นอกจากนี้ ผู้เชี่ยวชาญจาก สถาบันพัฒนาผู้นำการบริหารกว่างซีป่ายเซ่อแห่งประเทศจีน ยังได้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์ด้านการลดความยากจนอย่างเป็นระบบร่วมกับแขกผู้มีเกียรติที่เข้าร่วมงาน เพื่อสนับสนุนให้การพัฒนาความทันสมัยแบบจีนสามารถเอื้อประโยชน์สุขต่อการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนไทย
การวางรากฐานระบบความเป็นอยู่ของประชาชนแบบจีน ยึดมั่นในปณิธานแรกเริ่มที่เน้นมนุษย์เป็นศูนย์กลาง เพื่อพิทักษ์ความร่มเย็นเป็นสุขของทุกครัวเรือน และความร่วมมือด้านความเป็นอยู่ของประชาชนระหว่างจีนและไทย ได้เชื่อมประสานดวงใจของประชาชนทั้งสองประเทศ พร้อมทั้งเสริมสร้างสายสัมพันธ์แห่งการมีอนาคตร่วมกันให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น.....ฝ่ายจีนจะยังคงทอดสะพานด้วยการพัฒนาคุณภาพชีวิต ถากถางเส้นทางด้วยความร่วมมืออันแน่นแฟ้น ในการยกระดับการถอดบทเรียนประสบการณ์ด้านการลดความยากจนและความร่วมมือที่เห็นผลเป็นรูปธรรมเพื่อความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน ร่วมกันแบ่งปันผลประโยชน์จากการพัฒนา ร่วมสร้างสรรค์ชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีงาม และร่วมกันวาดภาพความสุขแห่งประชาคมที่มีอนาคตร่วมกันจีน-ไทยสืบต่อไป
