น่าน - เปิดกรณีศึกษา..พลังสตรีกับกี่ทอผ้าใต้ถุนบ้าน ดันผ้าทอ-หัตถศิลป์พื้นถิ่น ชาวบ้านซาวหลวง เมืองน่าน สร้างชื่อกระหึ่ม..ล่าสุดคนรุ่นใหม่หนุน นำ AI-ดีไซเนอร์แถวหน้าร่วมสร้างสรรค์ลายผ้าจนจดสิทธิบัตรได้สำเร็จ เดินหน้ายกระดับผ้าทอใต้ถุนขึ้นชั้นผลิตภัณฑ์พรีเมียม
ความงดงามสะดุดตาของผ้าคลุมเก้าอี้ในห้องประชุมศูนย์การเรียนรู้นันทสิปปาคาร จังหวัดน่าน คือผลงานสำคัญที่สะท้อนฝีมืออันประณีตของช่างทอผ้าท้องถิ่นแห่ง "วิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าบ้านซาวหลวง ต.บ่อสวก อ.เมืองน่าน จ.น่าน” กลุ่มทอผ้าสตรีที่ได้รับความไว้วางใจจากดีไซเนอร์ให้รังสรรค์งานผ้าทอที่ท้าทาย และเป็นบทพิสูจน์ว่ากี่ทอผ้าไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือหาเลี้ยงชีพ แต่คือกลไกขับเคลื่อนเศรษฐกิจและความภาคภูมิใจของชุมชนอย่างแท้จริง
นางวัลลภา อินผ่อง ประธานกลุ่มแม่บ้านซาวหลวง ผู้ขับเคลื่อนพลังสตรีในชุมชนมานานกว่า 12 ปี เล่าถึงอดีตว่า สตรีในหมู่บ้านสืบทอดการทอผ้ามาจากบรรบรรพบุรุษ โดยมักรวมตัวทอผ้าอยู่ตามใต้ถุนบ้าน แต่ปัญหาที่พบในยุคนั้นคือการถูกพ่อค้าคนกลางเข้ามากดราคาแบบหลังต่อหลัง
จุดนี้เองจึงกลายเป็นแรงผลักดันให้แกนนำสตรีประมาณ 20 กว่าคนหันมารวมตัวกัน ประกอบกับบทบาทของคุณวัลลภา ที่เป็นสมาชิกสภา อบต.บ่อสวก จึงได้ใช้กลไกท้องถิ่นผลักดันแผนพัฒนาและเสนอโครงการผ่านองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น นำผ้าทอไปใส่ร่วมกิจกรรมต่างๆ จนเริ่มเป็นที่รู้จัก ยกระดับสู่การรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน และคว้าโอทอป (OTOP) ระดับ 5 ดาว ได้สำเร็จ และในปี พ.ศ. 2548 เปิดประตูสู่การเดินทางไปจัดแสดงสินค้าระดับประเทศ ณ อิมแพ็ค เมืองทองธานี ซึ่งได้สร้างชื่อเสียงและยอดขายให้กับกลุ่ม
ปัจจุบันกลุ่มทอผ้าบ้านซาวหลวงขยายเครือข่ายจนมีสมาชิกถึง 45 คน ครอบคลุมแทบทุกครัวเรือนในหมู่บ้าน หัวใจของความสำเร็จเกิดจากรากฐานผ้าลายเอกลักษณ์ดั้งเดิม เช่น ลายน้ำไหล ลายม่าน ลายป้อง ผนวกเข้ากับความสร้างสรรค์ในการถักทอ “ผ้าลายบ่อสวก” ซึ่งเป็นลายผ้าที่แกะมาจากลายปั้นแปะบนปากหม้อปากไหโบราณจากแหล่งเตาเผาเก่า พร้อมความเชื่อท้องถิ่นที่ว่าผ้าลายนี้จะนำพาความมั่งคั่งเจริญรุ่งเรืองมาสู่ผู้สวมใส่ กลุ่มได้ต่อยอดลายผ้าดั้งเดิมสู่ผลิตภัณฑ์แปรรูปที่หลากหลายและตอบโจทย์ไลฟ์สไตล์ปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นเสื้อ เสื้อคลุม ผ้าขาวม้า ผ้าปูโต๊ะ ผ้าม่าน และผ้าปูเตียง ช่วยสร้างรายได้เสริมที่มั่นคงนอกเหนือจากอาชีพเกษตรกรรม
ความแข็งแกร่งนี้ยิ่งฉายชัดเมื่อสำนักงานพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนเมืองเก่าน่าน (อพท.น่าน) เข้ามาเติมเต็มงบประมาณและประสานความร่วมมือ รวมกลุ่มสตรีภายใต้แบรนด์ "น่านเน้อเจ้า” จนผลงานการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสร้างสรรค์นี้คว้ารางวัลชนะเลิศระดับโลกอย่าง PATA Gold Awards 2020 ประเภทรางวัล Women Empowerment Initiative จากสมาคมการท่องเที่ยวแห่งเอเชียแปซิฟิก ทำให้ผ้าทอบ้านซาวหลวงกลายเป็นของฝากพรีเมียมระดับประเทศที่ชาวต่างชาติต่างให้ความสนใจ
ก้าวต่อไปของบ้านซาวหลวงคือความมุ่งหวังในการเติมเต็มองค์ความรู้ด้านการบริหารจัดการและการตลาดอย่างเข้มข้น รวมถึงความฝันที่จะมีพื้นที่ "โชว์รูมจัดแสดงและจำหน่ายสินค้าในชุมชน" เพื่อรองรับนักท่องเที่ยว ควบคู่ไปกับการบ่มเพาะคนรุ่นใหม่อายุ 20-30 ปีเข้ามาสืบทอดงานบริหารกลุ่ม เพื่อให้กี่ทอผ้าและพลังของสตรีบ้านซาวหลวงยังคงขับเคลื่อนชุมชนอย่างยั่งยืนสืบไป
