“เปิดมุมมองกงสุลใหญ่”
การลงทุนและสินค้าจากประเทศจีนถือเป็นภัยคุกคามอันร้ายแรง หรือเป็นโอกาสแห่งการพัฒนาเพื่อประโยชน์สุขร่วมกัน?
ในระยะเวลาที่ผ่านมา สังคมไทยได้แสดงความกังวลอย่างต่อเนื่องต่อประเด็นการขาดดุลการค้าระหว่างประเทศไทยและประเทศจีน การหลั่งไหลเข้ามาของสินค้าอุปโภคบริโภครายย่อยซึ่งทะลักสู่ตลาดไทยผ่านระบบอีคอมเมิร์ซข้ามพรมแดน ตลอดจนแนวโน้มการขยายตัวของส่วนแบ่งตลาดรถยนต์ไฟฟ้าของประเทศจีนในประเทศไทย มีทัศนะบางประการเห็นว่า การลงทุนและสินค้าจากประเทศจีนได้ส่งผลกระทบต่อภาคอุตสาหกรรมภายในประเทศของไทย กระทั้งได้จำกัดพื้นที่ในการดำเนินธุรกิจของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) จนกระทั่งมีการยกวาทกรรม "ความตื่นตระหนกต่อจีน ฉบับ 2.0" (China Shock 2.0) เกิดขึ้น
ข้าพเจ้าในฐานะผู้ขับเคลื่อนและประจักษ์พยานในการเจริญรุดหน้าอย่างรวดเร็วของความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการค้าระหว่างจีนและไทย มีความปรารถนาอย่างยิ่งที่จะแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับผู้อ่านชาวไทยทุกท่านด้วยความจริงใจ เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องร่วมกัน
ส่วนที่1 แก่นแท้ของการขาดดุลการค้า: ห่วงโซ่อุตสาหกรรมที่ส่งเสริมซึ่งกันและกันในสองทิศทาง
การที่ไทยขาดดุลการค้าต่อจีนนั้นเป็นข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นในเชิงประจักษ์ แต่อย่างไรก็ตามนี่ไม่ใช่ผลลัพธ์ของการ "ทุ่มตลาดอยู่ฝ่ายเดียว" แต่เป็นสิ่งสะท้อนให้เห็นถึงการหลอมรวมในเชิงลึกและการแบ่งมอบภารกิจความร่วมมือด้านอุตสาหกรรมระหว่างสองประเทศ เมื่อพิจารณาจากด้านการนำเข้า ไทยนำเข้าสินค้าจากจีนที่ช่วยเพิ่มศักยภาพการผลิตเป็นหลัก อาทิ ชิ้นส่วนไฟฟ้า ชิ้นส่วนเครื่องจักร วัตถุดิบ เหล็ก และแผงวงจร เนื่องจากอุตสาหกรรมการผลิตของจีนมีประเภทสินค้าที่ครบถ้วนและมีจุดเด่นเรื่องการทำงานร่วมกันในห่วงโซ่อุตสาหกรรม ผู้ซื้อในไทยและทั่วโลกจึงเต็มใจที่จะสั่งซื้อสินค้าจากจีนเพราะคำนึงถึงเรื่องความคุ้มค่าและความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทาน การนำเข้าเหล่านี้แม้ดูเหมือนจะทำให้การขาดดุลการค้าสูงขึ้น แต่แท้จริงแล้วได้วางรากฐานที่แข็งแกร่งให้กับการยกระดับอุตสาหกรรมและการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตของไทย
ฝ่ายจีนได้ดำรงสถานะตลาดส่งออกสินค้าเกษตรและผลไม้รายใหญ่ที่สุดในลำดับแรกของฝ่ายไทยมาอย่างต่อเนื่องยาวนานหลายปี เฉพาะในรอบปีที่ผ่านมา การส่งออกผลผลิตการเกษตรไปประเทศจีนได้อำนวยประโยชน์เกื้อกูลและสร้างรายได้อันมหาศาลนับพันล้านดอลลาร์สหรัฐให้แก่พี่น้องเกษตรกรในภูมิภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย และเป็นที่ยินดียิ่งว่าเมื่อเร็ว ๆ นี้ ได้มีการเปิดศูนย์กระจายสินค้าทุเรียนนำเข้าที่นครเฉิงตู พร้อมทั้งขบวนรถไฟขนส่งร่วมระบบรางผสานทางทะเลในระเบียงขนส่งสายเอเชีย-เฉิงตู-ยุโรป (เส้นทางนับตั้งแต่เฉิงตู–เขตเศรษฐกิจอ่าวกวางตุ้ง ฮ่องกง มาเก๊า–แหลมฉบัง) ซึ่งได้เข้าสู่ช่วงการให้บริการอย่างเป็นประจำแล้ว สิ่งเหล่านี้จะช่วยให้ช่องทางการค้าระหว่างจีนและไทยราบรื่นยิ่งขึ้น ช่วยกระตุ้นตลาดทางภาคตะวันตกของจีน และเปิดโอกาสซึ่งกว้างกว่าเดิมให้แก่การส่งออกสินค้าเกษตรของไทย
ส่วนที่2 คุณประโยชน์แห่งการลงทุนของฝ่ายจีน : การพัฒนาร่วมกันเพื่อประโยชน์สุขร่วมกันภายใต้แนวคิด "หยั่งรากในไทย เกื้อกูลเพื่อไทย
สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) มองว่า เม็ดเงินลงทุนและวิทยาการเทคโนโลยีจากฝ่ายจีนเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญในการเปลี่ยนผ่านและยกระดับเศรษฐกิจของไทยในอีก 10 ปีข้างหน้า สินค้าและการลงทุนจากจีนช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการรองรับอุปทานในตลาดของประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง การเข้ามาลงทุนและดำเนินโครงการต่าง ๆ ของจีนไม่เพียงแต่ช่วยดึงดูดให้ห่วงโซ่อุตสาหกรรมทั้งต้นน้ำและปลายน้ำมารวมตัวกันเท่านั้น แต่ยังช่วยสร้างตำแหน่งงานคุณภาพสูงที่มีโอกาสเติบโตและให้ค่าตอบแทนที่ดียิ่งขึ้นสำหรับคนรุ่นใหม่ในท้องถิ่น
วิสาหกิจจากจีนซึ่งเข้ามาลงทุนช่วยให้ประเทศไทยมีห่วงโซ่อุตสาหกรรมด้านอิเล็กทรอนิกส์และข้อมูลสารสนเทศที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น ทั้งในด้านการประกอบและทดสอบเซมิคอนดักเตอร์ รวมถึงการผลิตแผงวงจร หนังสือพิมพ์บางกอกโพสต์รายงานว่า รถยนต์พลังงานใหม่จากจีนไม่ใช่ผู้บุกรุก หากแต่เป็นผู้เข้ามาร่วมเปลี่ยนโฉมหน้าอุตสาหกรรม และช่วยผลักดันให้ไทยกลายเป็นศูนย์กลางการผลิตรถยนต์ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เพื่อสร้างความได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมยานยนต์ระดับโลก
การลงทุนของจีนไม่ใช่การแย่งชิงโอกาสในการประกอบอาชีพของประชาชน แต่เป็นการช่วยสร้าง "อาชีพที่มั่นคงอย่างยั่งยืน" วิทยาลัยอาชีวศึกษาหลายแห่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือได้ร่วมมือกับสถาบันการศึกษาและบริษัทยานยนต์พลังงานใหม่ของจีน ในการสร้างโมเดลความร่วมมือแบบ "ระหว่างสถาบันต่อสถาบัน ร่วมกับสถาบันต่อสถานประกอบการ และการพัฒนาสร้างสรรค์โดยภาคีสามฝ่าย" ตัวอย่างเช่น มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสานได้ร่วมมือกับบริษัทยานยนต์จีนจัดตั้งศูนย์ฝึกอบรมและตรวจสอบยานยนต์พลังงานใหม่แห่งแรกของภาคอีสาน ซึ่งครอบคลุมกระบวนการทั้งหมดตั้งแต่แบตเตอรี่ มอเตอร์ ระบบควบคุมไฟฟ้า ไปจนถึงการซ่อมบำรุงรถยนต์ทั้งคัน เพื่อบ่มเพาะบุคลากรสายเทคนิคจำนวนมากให้กับท้องถิ่น
กำลังการผลิตของจีนช่วยเพิ่มศักยภาพให้แก่ทั่วโลก มีบุคคลบางกลุ่มตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับประเด็น "กำลังการผลิตส่วนเกิน" มาโจมตีอุตสาหกรรมยานยนต์พลังงานใหม่ของจีน แต่ในความเป็นจริงแล้ว กำลังการผลิตสีเขียวที่มีคุณภาพในระดับสากลไม่ได้อยู่ในสภาวะส่วนเกิน แต่ยังขาดแคลนอยู่มากต่างหาก ปัจจุบัน รัฐบาลไทยได้ตั้งเป้าหมายที่จะบรรลุความเป็นกลางทางคาร์บอนและการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ภายใน พ.ศ. 2593 ยิ่งในปัจจุบันที่สถานณการณ์ตะวันออกกลางทำให้เห็นว่าพลังงานแบบดั้งเดิมเริ่มไม่เพียงพอ การกระจายโครงสร้างแหล่งพลังงานจึงเป็นสิ่งจำเป็นที่ไทยหลีกเลี่ยงไม่ได้ จีนมีคำเก่าแก่อยู่ประโยคหนึ่งว่า "ตาของประชาชนนั้นย่อมประจักษ์ในความจริง"
ดูได้จากยอดสั่งซื้อรถยนต์ไฟฟ้าจีนในงานบางกอก อินเตอร์เนชั่นแนล มอเตอร์โชว์ ปีนี้ที่ยังคงรั้งอันดับหนึ่งอย่างมั่นคง จวบจนถึงการเพิ่มขึ้นของยานยนต์ไฟฟ้าแบรนด์จีนบนท้องถนนในจังหวัดต่าง ๆ ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ รวมถึงการทยอยเปิดศูนย์จำหน่ายและบริการยานยนต์ไฟฟ้าของจีนในปัจจุบัน ข้าพเจ้าเชื่อมั่นว่าประชาชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทยได้กระทำการเลือกสรรเป็นที่เรียบร้อยแล้ว
ส่วนที่3 ไมตรีจิตแห่งความร่วมมือเพื่อความกินดีอยู่ดี : การเอื้ออำนวยประโยชน์เกื้อกูลสู่ภาคประชาชนอย่างเป็นรูปธรรม
ศักยภาพการผลิตและข้อได้เปรียบด้านห่วงโซ่อุปทานของจีน ได้แปรเปลี่ยนเป็นความผาสุกในชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนชาวไทยในท้ายที่สุด ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เครื่องใช้ไฟฟ้าอัจฉริยะที่ผลิตจากจีนช่วยให้คุณภาพชีวิตของประชาชนนท้องถิ่นดีขึ้นเรื่อย ๆ รถจักรยานยนต์ไฟฟ้าที่ผลิตจากจีนช่วยให้เกษตรกรเดินทางได้สะดวกและประหยัดเงินมากยิ่งขึ้น แผงโซลาร์เซลล์ลอยน้ำที่ผลิตโดยประเทศจีนก็ช่วยให้โรงงาน โรงเรียน โรงพยาบาล และบ้านเรือนต่าง ๆ สามารถใช้ไฟฟ้าได้ในราคาที่ถูกลงและสะดวกสบายขึ้น
การเปลี่ยนแปลงที่มองเห็นและจับต้องได้เหล่านี้ คือภาพสะท้อนที่ชัดเจนว่าความร่วมมือระหว่างจีนและไทยซึ่งได้สร้างประโยชน์ให้แก่ชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนอย่างแท้จริง ในงานมหกรรมแสดงสินค้าจีน-อาเซียน (CAEXPO) ครั้งที่ 23 ที่กำลังจะจัดขึ้นในเดือนกันยายนปีนี้ มรดกทางวัฒนธรรมอันมีเอกลักษณ์และสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) อันโดดเด่นจาก 20 จังหวัดแห่งภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย จะได้นำไปจัดแสดงในโซน "เมืองแห่งเสน่ห์" ซึ่งจะช่วยผลักดันให้สินค้าท้องถิ่นที่มีเอกลักษณ์ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือขยายเข้าสู่ตลาดจีนผ่านงานนี้ได้มากยิ่งขึ้น
พวกเราควรพิจารณาประเด็นความไม่สมดุลทางการค้าจีน-ไทยในปัจจุบันอย่างถูกต้องอย่างไร? คำตอบคือเราต้องมองด้วยมุมมองที่เปิดกว้าง รอบด้าน และมองไปที่การเติบโตในระยะยาว ตัวเลขการขาดดุลการค้าสินค้าไม่เคยเป็นเกณฑ์วัดเพียงอย่างเดียวในความร่วมมือทางเศรษฐกิจ แต่การต่างตอบแทนและการเติบโตร่วมกันต่างหากคือหัวใจสำคัญ เราจึงต้องดูทั้งการค้าสินค้าและการค้าบริการควบคู่กันไป ซึ่งในแต่ละปี การใช้จ่ายข้ามพรมแดนของนักท่องเที่ยวจีนหลายสิบล้านคนถือเป็นแรงขับเคลื่อนที่ทรงพลังอย่างมากต่อการค้าด้านบริการระหว่างจีนและไทย การค้าด้านบริการซึ่งมีอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวเป็นตัวแทนและการค้าสินค้าทวิภาคีต่างเป็นส่วนเสริมซึ่งกันและกัน ช่วยสร้างรายได้เงินตราต่างประเทศจำนวนมหาศาลและสร้างงานสร้างอาชีพให้แก่คนไทย ซึ่งนี่คือองค์ประกอบที่สำคัญยิ่งและเปี่ยมด้วยพลวัตที่สุดในความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการค้าของทั้งสองประเทศ
จีนไม่เคยตั้งเป้าหมายที่จะเอาเปรียบทางการค้าหรือมุ่งแต่จะเกินดุลการค้าเพียงฝ่ายเดียว ตอนนี้จีนกำลังเร่งเปลี่ยนผ่านตัวเองจาก "โรงงานของโลก" มาเป็น "ตลาดของโลก" โดยอาศัยฐานการบริโภคของประชากร 1,400 ล้านกว่าคนในการสร้างตลาดในประเทศที่แข็งแกร่ง และพร้อมที่จะแบ่งปันผลประโยชน์จากตลาดขนาดใหญ่นี้ให้กับประเทศเพื่อนบ้านอย่างไทย เพื่อมอบพื้นที่การเติบโตที่มั่นคงและมีอนาคตที่ดีกว่า
นอกจากนี้ จีนยังพร้อมที่จะร่วมมือกับไทยในการมองปัญหาตามความจริง โดยเฉพาะเรื่องโครงสร้างทางเศรษฐกิจที่เป็นสาเหตุของความไม่สมดุลทางการค้า พร้อมทั้งกระชับความร่วมมือในภาคอุตสาหกรรมที่เกื้อกูลกันเพื่อช่วยยกระดับและพัฒนาธุรกิจท้องถิ่นของไทย ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม 5 ปี ฉบับที่ 15 (พ.ศ. 2569–2573) จีนจะเดินหน้าปรับปรุงและเปิดโอกาสให้ต่างชาติเข้าถึงตลาดภาคการบริการได้ง่ายขึ้น โดยจะทยอยขยายการเปิดกว้างในหลากหลายธุรกิจอย่างเป็นระบบ ไม่ว่าจะเป็นด้านโทรคมนาคม อินเทอร์เน็ต การศึกษา วัฒนธรรม และการแพทย์ จึงเป็นโอกาสดีที่บริษัทเอกชนของไทยจะเข้ามาคว้าโอกาสใหม่ ๆ ในการเติบโตร่วมกับจีน
การเปิดกว้างคือจุดเริ่มต้นของความก้าวหน้า ในช่วงเวลาที่เศรษฐกิจโลกกำลังเผชิญกับแรงกดดันและความผันผวนรอบด้าน การเปิดกว้างและความร่วมมือเปรียบประดุจประภาคารในส่วนลึกของความมืดมิด ที่ช่วยรวมพลังและสร้างแรงขับเคลื่อนใหม่ ๆ เพื่อส่องสว่างให้กับการเติบโตในอนาคต ความร่วมมือระหว่างจีนและไทยในอุตสาหกรรมแห่งอนาคต อย่างเศรษฐกิจดิจิทัล พลังงานสะอาด และการผลิตเทคโนโลยีขั้นสูง จะยังคงเดินหน้าต่อไปโดยไม่มีวันหยุด และเราทั้งสองประเทศจะจับมือกันเติบโตต่อไปอย่างไม่สิ้นสุด ขอเพียงแค่เรามองปัญหาความไม่สมดุลทางการค้าเฉพาะจุดด้วยมุมมองของการพัฒนา และเน้นผลประโยชน์ร่วมกันในภาพรวมระยะยาว
ข้าพเจ้าเชื่อมั่นว่าความสัมพันธ์ระหว่างจีนและไทยใน "ห้าสิบปีทองถัดจากนี้" จะต้องเติบโตอย่างงดงามและเอื้ออำนวยประโยชน์สุขให้แก่ประชาชนของทั้งสองประเทศในวงกว้างสืบไป
