วิถีถิ่นอีสาน ฝนแรกมา “ชาวสร้างคอม” แห่ล่าแมงมัน ของกินหายาก/ราคาแพง เพียงปีละครั้ง

อุดรธานี-หลังฝนแรกเดือนพฤษภาคม ชาวอำเภอสร้างคอม จ.อุดรธานี กลับมาคึกคักอีกครั้ง ชาวบ้านต่างพากันออกล่า “แมงมัน” วัตถุดิบธรรมชาติหายากที่มีให้จับเพียงปีละครั้ง สร้างทั้งสีสันและรายได้เสริมช่วงต้นฤดูฝน


วิถีชีวิตคนอีสาน หลังฝนตกมามีของกิน หนึ่งในนั้นคือการหาแมงมัน หรือมดใต้ดินชนิดหนึ่ง เป็นแมลงกินได้ที่ถือเป็นอาหารพื้นบ้านชั้นเลิศของคนอีสาน และมีราคาแพง ออกจากรังเพียงปีละครั้งช่วงต้นฤดูฝน โดยตัวเมีย (แม่เป้ง) ตัวใหญ่สีแดงเข้มมีปีก เป็นที่นิยมนำมาปรุงเป็นเมนูอาหารต่างๆมากที่สุด

ชาวบ้านระบุว่า การหาแมงมันต้องอาศัยประสบการณ์และการสังเกต โดยจะเริ่มจากการดูพฤติกรรมของ “ตัวแม่” ที่มักบินมาเล่นไฟตามบ้านเรือนในช่วงกลางคืน ซึ่งถือเป็นสัญญาณสำคัญว่าแมงมันเริ่มออกจากรัง จากนั้นจึงพากันออกไปยังแหล่งธรรมชาติ พื้นที่เป้าหมายส่วนใหญ่จะอยู่ตามทุ่งนา

โดยเฉพาะบริเวณจอมปลวกหรือโพนดิน ซึ่งเป็นแหล่งอาศัยของแมงมัน อุปกรณ์ที่ใช้มีเพียงไฟฉายและภาชนะใส่น้ำ เมื่อพบรูตามโพนดินก็จะนั่งเฝ้ารอจังหวะที่แมงมันโผล่ขึ้นมา ก่อนใช้มือจับใส่ภาชนะอย่างรวดเร็ว




นายชัยสิทธิ์ เล็งไธสง ชาวบ้านในพื้นที่อำเภอสร้างคอม เปิดเผยว่าช่วงนี้ถือเป็นฤดูกาลสำคัญที่รอคอย เพราะแมงมันจะออกมาเพียงปีละครั้ง โดยส่วนใหญ่ชาวบ้านไม่ได้เน้นจับไปจำหน่าย แต่จะนำมาประกอบอาหารกินกันภายในครัวเรือน เป็นเมนูพื้นบ้านตามฤดูกาลที่หากินได้ยาก หากเหลือจากการบริโภคจึงค่อยนำไปแบ่งขายสร้างรายได้เสริม

แมงมันถือเป็นของกินพื้นบ้านที่มีมูลค่าสูง เนื่องจากมีรสชาติมัน หอม และหายากในธรรมชาติ โดยราคาจำหน่ายในพื้นที่อยู่ที่ประมาณกิโลกรัมละ 1,000 บาท หรือแบ่งขายเป็นขีดละ 100 บาท สร้างรายได้ให้ชาวบ้านคืนละหลายร้อยบาท ขึ้นอยู่กับความขยันและปริมาณที่หาได้




สำหรับการนำไปบริโภค ชาวบ้านนิยมปรุงเมนูง่ายๆ เช่นคั่วเกลือ เพื่อดึงรสชาติความมันและความหอม หรือใช้เป็นส่วนผสมในน้ำพริกแจ่ว รับประทานคู่ข้าวเหนียวร้อนๆ ถือเป็นเมนูพื้นถิ่นที่ได้รับความนิยมและมีเฉพาะช่วงฤดูกาลนี้เท่านั้น

ทั้งนี้วิถีการหาแมงมันไม่เพียงเป็นการดำรงชีพ แต่ยังสะท้อนถึงภูมิปัญญาท้องถิ่นและความผูกพันกับธรรมชาติของชาวบ้านในพื้นที่ ที่ยังคงสืบทอดกันมาจนถึงปัจจุบัน พร้อมสร้างรายได้และสีสันให้ชุมชนทุกครั้งที่ฤดูฝนมาเยือน