อ่างทอง - พระตำหนักคำหยาด อ.โพธิ์ทอง จ. อ่างทอง โบราณสถานสำคัญที่บอกเล่าเรื่องราวของสมเด็จพระเจ้าอุทุมพร หรือ “ขุนหลวงหาวัด” กษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยาผู้สละราชสมบัติ ผนวชและเลือกใช้ชีวิตสงบทางธรรม พร้อมตำนานเสียงปี่พาทย์ยามค่ำคืนที่ชาวบ้านเล่าขานสืบต่อกันมา
พระตำหนักคำหยาด ตั้งอยู่ในพื้นที่อำเภอโพธิ์ทอง จังหวัดอ่างทอง ถือเป็นโบราณสถานสำคัญที่มีความเกี่ยวข้องกับสมเด็จพระเจ้าอุทุมพร (ขุนหลวงหาวัด) กษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา ผู้ทรงสละราชบัลลังก์และผนวช เพื่อปลีกวิเวกและดำเนินชีวิตตามแนวทางแห่งธรรมในบั้นปลายชีวิต
พระตำหนักแห่งนี้เดิมสร้างขึ้นโดยสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ พระราชบิดา เพื่อใช้เป็นที่ประทับแรม ก่อนที่ต่อมาสมเด็จพระเจ้าอุทุมพรจะเสด็จมาประทับและจำพรรษาที่วัดโพธิ์ทองคำหยาด ภายหลังจากทรงสละราชสมบัติให้แก่พระเชษฐา เพื่อหลีกหนีความขัดแย้งทางการเมืองและการแก่งแย่งอำนาจในราชสำนัก
การที่พระองค์ทรงเลือกมาจำพรรษาและใช้ชีวิตอย่างสงบ ณ สถานที่แห่งนี้ ทำให้ได้พระสมัญญาว่า "ขุนหลวงหาวัด" และในช่วงเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 มีบันทึกเล่าว่าพระองค์เคยเสด็จมาประทับที่พระตำหนักคำหยาด เพื่อเตรียมจะไปสมทบกับชาวบ้านบางระจัน แม้ท้ายที่สุดจะมิได้เสด็จไปก็ตาม
ปัจจุบันพระตำหนักคำหยาดเหลือเพียงผนังอิฐ 4 ด้าน แต่ยังคงสะท้อนความงดงามของสถาปัตยกรรมสมัยอยุธยาตอนปลาย มีมุขเด็จและช่องประตูหน้าต่างโค้งแหลม ลักษณะคล้ายศิลปะแบบเปอร์เซีย ซึ่งได้รับอิทธิพลในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช
ชาวบ้านในพื้นที่ยังเล่าขานถึงตำนานเสียงปี่พาทย์ที่เคยได้ยินแว่วมาจากพระตำหนักในคืนวันพระ โดยเฉพาะคืนวันเพ็ญ ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นเสียงสะท้อนแห่งความสุขในอดีตยามที่พระองค์เคยประทับอยู่ ณ สถานที่แห่งนี้ แม้ปัจจุบันเสียงดังกล่าวจะไม่ค่อยได้ยินแล้วก็ตาม
พระตำหนักคำหยาดได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานสำคัญของชาติ อยู่ในความดูแลของกรมศิลปากร และถือเป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญของจังหวัดอ่างทอง โดยมีการจัดกิจกรรมและการแสดงทางวัฒนธรรมอย่างต่อเนื่อง
สำหรับปีนี้ จังหวัดอ่างทองเตรียมจัด “งานแสดงแสง สี เสียง ตำนานพระตำหนักคำหยาด” เพื่อรำลึกถึงสมเด็จพระเจ้าฟ้าอุทุมพร พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา ระหว่างวันที่ 23 –25 มกราคม 2569 โดยในวันที่ 23 มกราคม เวลา 18.00 น. จะมีการแสดงแสง สี เสียง เรื่อง “เชลยโยเดีย The Musical” ถ่ายทอดเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์หลังการเสียกรุงศรีอยุธยา เมื่อสมเด็จพระเจ้าอุทุมพรเสด็จไปประทับ ณ กรุงอังวะในฐานะเชลย ขณะยังทรงครองสมณเพศ
