“แจกน้ำสะอาด” “ย้ายแหล่งผลิตน้ำ” ตรวจสารพิษ “เปิดเผยตัวเลข”นี่ต่างหากวิธีรับมือ น้ำสายปนเปื้อน ระหว่างรอการเจรจา “ไทย-จีน-พม่า” ที่ไม่รู้จะได้คุยเมื่อไหร่
ไม่ใช่มา “โชว์ดื่มน้ำ” แล้วรับประกันว่า น้ำประปาสะอาด “ดื่มได้” ไร้ “สารหนู”อย่างที่รัฐบาลพยายามขายผ้าเอาหน้ารอดอยู่ในตอนนี้
** น้ำประปาแม่สาย “(ไม่)ปลอดภัย” **
สารพิษปนเปื้อนขนาดนี้ ดื่มได้แน่นะ? นี่คือความกังวลของคนที่อาศัยบริเวณ “แม่น้ำสาย”อ.แม่สาย จ.เชียงราย สำหรับการใช้ “น้ำประปา”ในภาวะที่แม่น้ำมี “สารหนู”หรือ “โลหะหนัก”ปนเปื้อนสูงมากๆ
สูงขนาดที่ว่า ในบางช่วงต้อง“หยุดผลิต”น้ำประปา เพราะค่าความขุ่น และสารหนูในแม่น้ำ ที่ดึงมาให้ทำน้ำประปา มันสูงเกินที่ระบบผลิตน้ำประปาจะรับได้
ถึงแม้ว่าล่าสุด ทางรัฐบาลจะออกมายืนยันว่า น้ำประปา ใน อ.แม่สาย “ปลอดภัย”อย่างที่ “เจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์” รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย ที่ลงพื้นตรวจสอบการผลิตน้ำประปา ของ “การประปาส่วนภูมิภาคสาขาแม่สาย”
พร้อมยืนยันว่า “น้ำประปา” แม่สาย “ดื่มได้”เพราะมีระบบตรวจคุณภาพน้ำทุก 30 นาที และจะ “หยุดผลิต” ทันที หากพบ “ค่าสารหนู” “ค่าความขุ่น”เกินมาตรฐาน
{ยืนยันน้ำประปาแม่สาย “ปลอดภัย-ดื่มได้” ขอบคุณภาพ : Facebook "เชียงราย ฟ้าล้านนา เน็ต"}
หรือแม้แต่การที่ “ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์”รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) นำทีมเอา “รถผลิตน้ำดื่มเคลื่อนที่”ที่ชื่อว่า “ทันใจใสกิ๊ง"ลงไปในพื้นที่แม่สาย เพื่อบริการประชาชน
พร้อมกับโชว์ดื่มน้ำ ที่กรองจากรถคันนี้ เพื่อสร้าง “ความมั่นใจ” ว่า น้ำที่ผ่านการกรองจากรถคันนี้ “ปลอดภัย“แต่ไอ้รถที่ว่า ก็มีแค่ “2 คัน” ในขณะที่ อ.แม่สาย มีผู้ใช้น้ำประปาทั้งหมดราว “20,000 กว่าครัวเรือน”
{“รถผลิตน้ำดื่มเคลื่อนที่” กรองสารพิษได้ ขอบคุณภาพ: Facebook "ไทยคู่ฟ้า"}
ในอีกมุม นักวิชาการอย่าง “ดร.สนธิ คชวัฒน์” ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ กลับบอกกับทีมข่าวว่า “น้ำประปา” ที่มาจากแม่น้ำสาย “ไม่ควรนำมาบริโภค”
เพราะระบบ “การผลิตน้ำประปา”บ้านเรา คือการ “ดึงน้ำ”จาก “แม่น้ำ”หรือ “น้ำบาดาล”แล้วเอามา “ปรับสภาพน้ำ” ทำให้สิ่งสกปรก “ตกตะกอน”ด้วย “สารส้ม”และ “ปูนขาว”
แล้วค่อยดึงน้ำตรงนี้ไป “กรอง” ผ่านชั้นกรองต่างๆ แล้วก็ “ฆ่าเชื้อ”ด้วย “คลอรีน” สุดท้ายคือตรวจ “ค่าความขุ่น” “ปริมาณคลอรีน” และคุณภาพด้านอื่น ๆ ให้เป็นไปตามมาตรฐาน ก่อนส่งให้บ้านประชาชน
นี่คือหลักการผลิตน้ำประปา ที่ใช้เหมือนกันทั้งประเทศ ไม่ว่าจะเป็นการผลิตจาก “การประปานครหลวง (กปน.)”ที่ผลิตและจ่ายน้ำให้พื้นที่กรุงเทพฯ นนทบุรี และสมุทรปราการ
หรือ “การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.)” ที่ผลิตน้ำกระจายอยู่ตามจังหวัดต่างๆ และสุดท้าย “ประปาหมู่บ้าน” ที่ดูแลโดยท้องถิ่นหรือชุมชน จะแตกต่างกันก็แค่เทคโนโลยีในการผลิตเท่านั้น
ประเด็นก็คือ แม้ในขั้นตอน “ปรับสภาพน้ำ”จะสามารถทำให้ “สารโลหะหนัก” ในน้ำ “ตกตะกอน”ได้ แต่โลหะหนักบางส่วน มันละลาย “ผสม”ไปกับน้ำแล้ว
{ขอบคุณภาพ : Facebook "เชียงราย ฟ้าล้านนา เน็ต"}
โดยเฉพาะ “สารหนู” ที่บางชนิดมีอนุภาคเล็กมาก เลยมีโอกาสสูง ที่จะหลุดลอดระบบกรองน้ำของการผลิตประปาบ้านเราได้
“ผมว่าดื่มไม่ได้ครับ ผมมองว่าตอนนี้ยังอันตรายอยู่ ไม่ควรจะไปดื่ม โลหะหนัก ในบางส่วนมันละลายน้ำ มันเป็นไอออน อย่างพวกสารหนูเนี่ย มันเป็นไอออนละลายอยู่ในน้ำน่ะ มันอาจจะกรองไม่ได้”
“เพราะฉะนั้นเนี่ย พอออกมา มันก็จะมีสารหนูอยู่ในน้ำประปาด้วยนะ”
“อย่าคิดว่าเอาน้ำประปาไปกิน แต่เอาน้ำประปาไปรดน้ำต้นไม้ ไปล้างบ้านได้ อย่าไปหุงข้าว ใช้อุปโภคได้ บริโภคไม่ได้นะ”
{“ดร.สนธิ” ผู้ทรงคุณวุฒิด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ}
** ทางออกเบื้องต้น “แจกน้ำสะอาด-ย้ายแหล่งผลิต” **
การที่เราจะสามารถกรองสารพวกนี้ได้หมด ต้องใช้ระบบกรองน้ำที่เรียกว่า “Reverse Osmosis” กระบวนการกรอง โดยใช้ “แรงดันสูง” ที่บีบให้น้ำผ่าน “เยื่อกรองพิเศษ”ที่มีความละเอียดสูง
แบบเดียวกับ “รถผลิตน้ำดื่มเคลื่อนที่”ของ “ศ.ดร.ยศชนัน”ที่เอาไปบริการประชาชนใน อ.แม่สาย แต่การจะเอาเทคโนโลยี “Reverse Osmosis” มาใส่ในโรงผลิตน้ำประปา เป็นอะไรที่ “ยาก” และ “แพงมาก”
“ถ้าจะเอาไป(ดื่ม) จะต้องไปผ่านเครื่องกรองน้ำ ที่เป็นระบบ Reverse Osmosis ก็คือระบบความดันย้อนกลับอะ”
“คล้ายๆ การกรองน้ำทะเลอย่างงั้นน่ะ หรืออาจจะต้องใช้พวก Micro Filter ก็คือ Filter ละเอียด ที่เป็นละเอียดมาก”
เมื่อระบบกรองน้ำของประปา ไม่สามารถขจัดสารหนูได้ 100% ชาวบ้านจะทำยังไง? แน่นอน ตอนนี้คนพื้นที่แทบไม่มีใครใช้น้ำประปา จากแม่น้ำสายมาบริโภค หรือทำกับข้าวกับปลาแล้ว
{ขอบคุณภาพ : Facebook "สุชาติ ชมกลิ่น"}
แต่ก็ต้องยอมรับว่า ไม่ใช่ทุกบ้านจะมีตังค์เอามาซื้อน้ำ ไว้บริโภคได้ตลอดเวลา หลายคนยังต้องพึ่งน้ำประปา แม้สารพิษอาจจะถูกขจัดได้ไม่หมดก็ตาม
ทางออกของเรื่องนี้ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมรายเดิมชี้ว่า ทางแก้ระยะสั้นเบื้องต้น “รัฐ” ต้องแจก “น้ำสะอาด” ให้ประชาชนเพื่อเยียวยา ในช่วงที่น้ำประปามีค่าสารหนูเกินมาตรฐาน
ส่วนจะแน่ใจได้ไงว่า ตอนนี้มีค่า “สารหนู”เท่าไหร่ เกินมาตรฐานหรือเปล่า? อันนี้เป็นหน้าที่ของ “กรมอนามัย”และ “การประปาส่วนภูมิภาค”ที่ต้องคอยตรวจคุณภาพ
ทั้ง “แม่น้ำ” ที่ดึงมาทำประปา และตัว “น้ำประปา”ที่ออกไปว่า “สารหนู”และ “โลหะหนัก”ต้องไม่เกิน “0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร”
และต้องประกาศให้ประชาชนรู้แบบต่อเนื่อง เพราะปัญหาโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำสาย มันหนัก-เบาเป็นช่วงๆ ตามจังหวะการทำเหมืองแร่จากฝั่งพม่า
นอกจากนี้ ยังวอนขอให้ตรวจอย่างละเอียดผ่าน “ห้องแล็บ” ไม่ใช่ “ตรวจคร่าวๆ” ผ่านชุด “Test Kit” ที่ทำกันอยู่ในทุกวันนี้
{ขอบคุณภาพ : Facebook "สุชาติ ชมกลิ่น"}
“ต้องตรวจให้ประชาชนเขาเห็นตัวเลขทุกวันทุกวัน ว่ามันเกินมาตรฐานหรือเปล่าครับ ตราบใดที่มันไม่เห็นตัวเลขอะนะ อย่างนี้ใครเขาจะกล้า”
ส่วนในระยะกลาง ที่ยังเจรจาจัดการกับเหมืองแร่ในพม่าไม่ได้ ถ้าแหล่งผลิตน้ำในแม่สาย มันปนเปื้อนแบบไม่ไหวแล้วจริงๆ ก็ต้อง “ย้าย” หา “แหล่งผลิตน้ำประปา” ใหม่
{ขอบคุณภาพ : Facebook "@pwacr"}
** ฝายดักตะกอนช่วยได้ แต่ไม่ 100% **
ระหว่างที่รอการ “เจรจา”3 ฝ่าย “ไทย-จีน-พม่า”เพื่อให้เกิดการแก้ปัญหาสารพิษปนเปื้อน ในฐานะผู้เกี่ยวข้องโดนตรง กับรับแร่จากเหมืองพิษแห่งนี้มาหมุนเวียน ซึ่งตอนนี้ ก่อมลพิษในแม่น้ำภาคเหนือ ทั้งแม่น้ำกก และแม่น้ำสาย ตั้งแต่ต้นทาง
ล่าสุด มีการเสนอจาก รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ให้มีการสร้าง “ฝายดักตะกอน”ที่ต้นแม่น้ำสาย เพื่อลดปริมาณสารโลหะหนักจากเหมืองพม่า ที่ปล่อยลงมาในแม่น้ำ
คำถามคือ มันจะช่วยลดปัญหาน้ำปนเปื้อนได้ขนาดไหน? “ดร.สนธิ” นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมมองว่า ฝายดักตะกอน จะช่วยลดปัญหานี้ได้ และเป็นสิ่งที่หลายๆ ประเทศก็ทำกัน
แม้จะ “ไม่อาจลดสารหนู”หรือพวกโลหะหนักในน้ำได้ 100% แต่ก็ “ดีกว่าไม่ทำอะไรเลย”
เพราะหลักการของมันคือ การชะลอน้ำ ให้สารปนเปื้อนมาตะกอนบริเวณหน้าฝาย หากทำดีๆ มีการเพิ่มชั้นกรองอย่าง “ถ่าน” “ซีโอไลต์”
และมีปลูกพืชที่มีความสามารถในการดูดซับสารพิษ หรือโลหะหนักได้ อย่างพวก “ผักตบชวา” “ธูปฤๅษี”บวกกับถ้ามีการเอาตะกอนที่ตกค้างอยู่หน้าฝาย ไปกำจัดอย่างถูกต้อง
ก็จะสามารถ “ลด” ปริมาณ “สารหนู”ที่ปนเปื้อนในน้ำได้ราวๆ “40-80%”ทำให้ระบบการผลิตน้ำประปา ไม่ต้องเจอการปนเปื้อน ที่หนักเกินมาตรฐานไปมากแบบทุกวันนี้
{“ฝายดักตะกอน” กันได้ไม่ 100% แต่ก็ดีกว่าไม่ทำอะไรเลย ขอบคุณภาพ : Facebook "Sonthi Kotchawat"}
“พวกโลหะหนัก ไอ้พวกสารหนู ก็ตกลงไปด้วย ที่มันเป็นโลหะใช่ไหม มันก็จะเหลืออยู่ ที่มันละลายน้ำอยู่นิดหน่อย ไม่เกินสัก 20% เราก็ไปทำน้ำประปาได้ แต่ถ้าเราไม่มีการดักอะไรเลย ก็มา 100% เลย จากฝั่งเมียนมา”
แต่วิธีที่ดีที่สุดคือ การเจรจาให้พม่า “หยุดทำเหมือง” ซึ่งไทยควรที่รีบลงมือด้วย เพราะสารพิษนี้ อาจจะไม่ได้หยุดอยู่แค่ในภาคเหนือเท่านั้น
แต่ทั้ง “แม่น้ำสาย”และ “แม่น้ำกก”กำลังเผชิญปัญหาสารพิษปนเปื้อนอย่างหนัก และสุดท้าย “น้ำปนเปื้อน” นี้ ก็จะไหลไปรวมกันที่ “แม่น้ำโขง”
โดยสารพิษอาจจะ “เจือจางลง”ก็ได้ เมื่อมีน้ำใหม่เข้ามาเติม หรืออาจจะ “หนักขึ้น”เพราะตัว “แม่น้ำโขง”ก็มีปัญหาสารพิษปนเปื้อน ทั้งจากเหมืองแร่ในฝั่งพม่า และเหมืองทองจากฝั่งลาว เป็นทุนเดิมอยู่แล้ว
และถ้าสารพิษใน “แม่น้ำโขง”สูงขึ้น มันก็จะกระทบกับอีกหลายๆ จังหวัดในภาคอีสานแน่นอน
“มันก็มีปัญหาจริงๆ นะว่า มันจะกระจายไปแน่นอน แต่กระจายมากหรือน้อย มันแล้วแต่ว่า เขา (พม่า) ปล่อย (สารพิษ) มามากหรือน้อย”
“ถ้าเราไม่ทำอะไร มันมีผลกระทบแน่นอน ปลาอาจจะได้รับสารพวกนี้เข้าไป มันสะสมนะ มันไม่ได้เฉียบพลัน มันสะสมไปเรื่อยๆ อยู่ในร่างกายเรื่อยๆ แล้วสุดท้าย คนรับไปเรื่อยๆ เป็นไง เป็นมะเร็ง”
{ต้นตอ “เหมืองแร่พม่า” ถ้าไม่รีบแก้ รอกระจายทั่ว “แม่น้ำโขง” ขอบคุณภาพ : Facebook "Sonthi Kotchawat"}
สกู๊ป : ทีมข่าว MGR Live
** มาตามติด ไลฟ์สไตล์บันดาลใจ+ประเด็นสดใหม่ ได้ที่นี่!! **


