ทัวร์ตามรอยละคร กระแส 'เที่ยวแบบอินเทรนด์'

บทบาทการแสดงของตัวละครที่โลดแล่นบนแผ่นฟิลม์หรือปรากฏบนหน้าจอโทรทัศน์ กระตุ้นเสียงหัวเราะแก่ผู้ชมจนน้ำตาเล็ด น้ำตาคลอเพราะความสงสารตัวเอกที่ถูกกลั่นแกล้ง โกรธเป็นฟืนเป็นไฟ จนอยากจะกระโจนเข้าไปตบตีตัวร้าย อารมณ์ความรู้สึกคล้อยตามไปกับการแสดงตรงหน้าเหล่านี้ นอกจากก่อให้เกิดความชื่นชมตัวบุคคลแสดงนั้น ปัจจุบันกลิ่นอายบรรยากาศที่แทรกซึมอยู่ในทุกอณูของเนื้อหาในบทละคร ยังก่อให้เกิดความรู้สึกอินหรืออารมณ์คล้อยตามการแสดง เกิดความรู้สึกอยากไปสัมผัสดินแดนที่ปรากฏในเนื้อเรื่อง เกิดเป็นธุรกิจที่กำลังอยู่ในกระแสความดังของละคร 'ธุรกิจทัวร์ตามรอยละคร' (Drama tour)

*เกาหลี : แชมป์โปรแกรมทัวร์ยอดนิยม

เมื่อก่อน หากกล่าวถึงประเทศเกาหลีย่อมนึกถึงดินแดนแห่งโสม เมืองกิมจิ อารีดัง เรื่องราวความรักระหว่างหญิงสาวเกาหลีและหนุ่มไทย แต่ในวันนี้สิ่งแรกที่นึกถึงเกาหลีย่อมนึกถึงละคร ภาพยนตร์ เพลง อาหาร และสภาพอากาศโรแมนติกสวยงาม

โดยเฉพาะละครเกาหลี หลายเรื่องที่แพร่ภาพออกไปล้วนได้รับเสียงตอบรับที่ดีจากผู้ชม ล่าสุดที่ติดกันทั่วบ้านทั่วเมือง ได้รับความนิยมอย่างล้นหลามก็คือละคร 'แดจังกึม' ความดังของละครทำให้เอกสารเกี่ยวกับการท่องเที่ยวและอาหารเกาหลี ซึ่งปกติไม่เป็นที่สนใจกลับได้รับความนิยมอย่างสูงสุด หนังสือกลายเป็นที่ต้องการและหมดเกลี้ยงภายในพริบตา กระทั่งต้องพิมพ์แจกใหม่

นอกจากนี้ละครยังเป็นถูกดึงมาโปรโมตการท่องเที่ยว ที่ผ่านมามีละครหลายเรื่องได้รับความสนใจจากประชาชน ได้รับความนิยมจากแฟนละครเดินทางไปเยือนเกาหลีเพื่อเยี่ยมชมสถานที่ถ่ายทำของละครที่ชื่นชอบ สำหรับจุดเริ่มต้นของทัวร์ตามรอยละครเกิดขึ้นเมื่อ 2-3 ปีที่ผ่านมา นับตั้งแต่ 'รักนี้ชั่วนิรันดร์' (Autamn in my heart), 'วินเทอร์ เลิฟ ซอง' (Winter love song), 'ฟูลเฮาส์' (Full House) และตอกย้ำอีกครั้งเมื่อซีรีส์เกาหลีที่กำลังออนแอร์ 'แดจังกึม' ย้ำให้คนติดชื่อประเทศเกาหลีมากขึ้น

สำหรับกระแสความนิยมทัวร์ตามรอยละครเป็นปรากฏการณ์ทางสังคมที่เริ่มต้นจากชาวเกาหลี ต่อมาภายหลังละครออกอากาศในประเทศอื่นๆ และละครกลายเป็นที่นิยม กระแสทัวร์ตามรอยละครจึงแพร่ขยายไปยังประเทศอื่นๆ

พันธุ์เมธ ณ ระนอง ผู้จัดการองค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวเกาหลี กล่าวว่า หลังจากละคร 'รักนี้ชั่วนิรันดร์' (Autamn in my heart) แพร่ภาพทั่วเกาหลี ด้วยเนื้อหาที่ซาบซึ้งเหมาะกับบรรยากาศของละคร ทำให้จังหวัดคังวอนโดของเกาหลี แหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมและโบราณสถาน มีความงดงามทุกฤดูกาลกลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ทางสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญขึ้นมาทันที ชาวเกาหลีนิยมเดินทางมาเที่ยวชม เพื่อสัมผัสกลิ่นอายของละครที่ยังตรึงตาตรึงใจ พร้อมถ่ายภาพในฉากถ่ายทำ ต่อมาเมื่อนำไปแพร่ภาพในหลายประเทศแถบเอเชียได้รับความนิยม

กระแสทัวร์ตามรอยละครเรื่องแรกยังไม่หมดสิ้นมนต์ขลัง เรตติ้งของ 'เพลงรักในสายลมหนาว' (Winter love song) ละครที่แพร่ภาพตามมาก็ช่วยย้ำกระแสเกาหลีฟีเวอร์ เพิ่มความนิยมเที่ยวเกาหลีมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นชาวญี่ปุ่น ไต้หวัน ฮ่องกง เวียดนาม หรือแม้แต่แฟนละครชาวไทย หลายคนกลับไปย้อนรอยละคร

สถานที่สำคัญหลายแห่งที่ใช้เป็นโลเกชั่นในการถ่ายทำได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวเดินทางมาเยือน โดยเฉพาะ 'ฟูลเฮ้าส์' (Full House) ยังคงสภาพบ้านที่สร้างขึ้นมาเฉพาะใช้ถ่ายทำละครไว้ต้อนรับนักท่องเที่ยว

พันธุ์เมธ กล่าวว่า ที่ผ่านมามีละคร และมิวสิควีดีโอของไทยหลายเรื่องเข้าไปใช้สถานที่ถ่ายทำในประเทศเกาหลี และถูกนำมาจัดใส่ในโปรแกรมทัวร์เช่นกัน หากแต่ละครเกาหลีเป็นที่เห็นชัดมากกว่า

อย่างไรก็ตาม หากถามว่ากระแสละครเป็นปัจจัยทำให้คนหันไปเที่ยวมากขึ้นหรือไม่นั้น พันธุ์เมธอธิบายว่า ปริมาณนักท่องเที่ยวเดินทางไปเกาหลี ส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นผลมาจากละคร โดยแบ่งกลุ่มนักท่องเที่ยว 45 กว่าเปอร์เซ็นต์จัดเป็นนักท่องเที่ยวแบบอินเซนทีฟหรือกลุ่มดูงาน อีกกลุ่มคือนักท่องเที่ยวแบบเอฟไอทีหรือกลุ่มซื้อทัวร์แบบแพ็คเก็จ

"กลุ่มแรก อสท.เกาหลีจะช่วยอำนวยความสะดวก กำหนดเส้นทางล่วงหน้า และมีของที่ระลึกมอบให้ ทำให้นักท่องเที่ยวกลุ่มนี้มาก บางครั้งใส่โปรแกรมละครที่ชอบ ทำให้การตัดสินใจง่ายขึ้น กลุ่มเอฟไอที กลุ่มแพ็คเกจทัวร์มีส่วนผสมของกระแสละครเข้ามาด้วย ละครเพิ่มปริมาณนักท่องเที่ยวขึ้น 10-20 เปอร์เซ็นต์ เปรียบเทียบกับปีที่แล้วซึ่งยังไม่มีละคร"

ปีที่ผ่านมามีนักท่องเที่ยวต่างชาติเข้าเกาหลีประมาณ 5.8 ล้านคน เพิ่มขึ้นจากปี 2003 ประมาณ 22.4 เปอร์เซ็นต์ ปริมาณนักท่องเที่ยวชาวไทยประมาณ 102,588 คน เพิ่มขึ้นจากปี 2003 ถึง 31.1 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งถือว่าเป็นปริมาณที่มากในรอบ 23 ปีของการก่อตั้งอสท.เกาหลี ขณะที่รายได้จากการท่องเที่ยวประมาณ 6.1พันล้านเหรียญสหรัฐ เพิ่มขึ้นจากปี 2003 ถึง 13.3 เปอร์เซ็นต์

"รายได้จากทัวร์ตามรอยละครไม่ถึง 1 เปอรเซ็นต์ แต่ถือว่ายิงนกได้หลายตัว ไม่ว่าจะเป็นการสร้างฐานโครงสร้างวัฒนธรรมให้คนรู้จักเกาหลีมากขึ้น กระแสเกาหลีทำให้คนหันไปเรียนภาษามากเพราะอยากดูหนังเกาหลี" ผู้จัดการองค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวเกาหลีกล่าว พร้อมกับกล่าวแบบยิ้มๆต่อไปว่าปริมาณชาวไทยไปเยือนเกาหลีเพิ่มขึ้น แต่ยังไม่มากเท่ากับปริมาณชาวเกาหลีที่เดินทางมาเยือนประเทศไทย

พันธุ์เมธกล่าวว่า ก่อนหน้าที่ยังไม่มีการประชาสัมพันธ์ประเทศผ่านละคร คนไทยรู้จักเกาหลีเยอะอยู่แล้ว แต่ละครช่วยให้คนภายนอกได้รู้จักเกาหลีในแง่มุมที่ลึกซึ้งหยั่งรากในวัฒนธรรมและแหล่งท่องเที่ยวได้ชัดเจน

สำหรับเทคนิคการขายทัวร์ในช่วงก่อนที่ละครจะกรุยทางให้ประเทศเป็นที่รู้จักมากขึ้น คมสัน คล้ายมี ผู้จัดการบริษัทมาร์โค เวิลด์ ทัวร์ จำกัด อธิบายว่า ร่วมมือกับองค์กรท่องเที่ยวเกาหลีจัดกิจกรรมประชาสัมพันธ์สถานที่น่าประทับใจตามเมืองหลัก เชิญชวนให้ไปเที่ยวเกาหลีมากขึ้น

"ดึงจุดเด่นแต่ละฤดูกาล สถานที่เที่ยวในแต่ละฤดูกาลมาเป็นจุดหลัก อย่างช่วงฤดูหนาวเน้นโปรโมต สกีหิมะ ชวนให้ไปสัมผัสหิมะ ในเกาหลีก็มีเหมือนตะวันตก และถูกกว่า หรือเดือนเมษายน-มิถุนายนโปรโมตเทศกาลดอกไม้ ดอกทิวลิป"

ขณะที่บางบริษัททัวร์มีวิธีการจัดโปรแกรมตามรอย โดยไม่เน้นพิจารณาเรตติ้งกระแสความดังของละคร แต่พิจารณาความเด่นของประเทศ ความยาก-ง่ายในการเข้าประเทศ ระยะเวลาในการเดินทาง ความปลอดภัย ทิวทัศน์ในประเทศนั้นๆ ซึ่งสามารถดึงจุดเด่นเหล่านี้มาโปรโมตเป็นจุดขายได้โดยไม่พึ่งกระแสความดัง

เพื่อตอบสนองความต้องการของนักท่องเที่ยวอินเทรนด์ในการเที่ยว มีความประสงค์จะเดินทางไปตามกระแส จึงได้จัดทัวร์ตามรอยละครขึ้น ซึ่งคมสัน เปรียบเทียบวิธีการโปรโมตแบบเดิมและการโปรโมตการท่องเที่ยวผ่านละคร

"เปรียบไปแล้ว ละครได้เปรียบมากกว่า อย่าง 'ออทัม อิน มาย ฮาร์ท' ดึงเทศกาลใบไม้ร่วง ใบไม้เปลี่ยนสีมาเป็นจุดขาย สถานที่ถ่ายทำให้เห็นภาพมากขึ้น พอเป็น 'วินเทอร์ เลิฟ ซอง' สถานที่ถ่ายทำมีหิมะทำให้คนเห็นภาพชัดว่ามาช่วงนี้จะได้เห็นภาพชัดเจนขึ้นในการขาย" คมสันกล่าว

คมสันบอกว่า ช่วงแรกนักท่องเที่ยวคนไทยยังนิยมไปเที่ยวตามรอยปริมาณไม่มาก "แรกๆคนไทยคลั่งไคล้ แต่ตามรอยละครไม่มากเท่าคนญี่ปุ่นหรือไต้หวัน พอวินเทอร์ เลิฟ ซอง เริ่มมีกระแสตามรอยเส้นทางละครมากขึ้น"

ปัจจุบันนักท่องเที่ยวยังสามารถเดินทางไปตามรอยละครหลายเรื่องในครั้งเดียวกัน "ใส่โปรแกรมทัวร์โลเกชั่นไว้ในทัวร์ปกติเพื่อให้ได้บรรยากาศ อย่างไปทัวร์เมาท์โซรัค ต้องผ่านเกาะนามิ สถานที่ถ่ายทำ 'วินเทอร์ เลิฟ ซอง' ฉากตายของตัวเอกที่หาดซกโช หาดฮวาจินโป ใน 'ออทัม อิน มาย ฮาร์ท' เพราะฉะนั้นในเส้นทางเดียวอาจจะได้ตามรอยหลายเรื่อง"

เกณฑ์ในการคัดเลือกหนังที่จะตามรอยนั้น คมสันอธิบายว่าดูจากกระแสตอบรับ อย่างละครแดจังกึมนั้นได้รับทราบจากอสท.เกาหลีว่า ก่อนหน้าที่ละครจะแพร่ภาพ ละครได้รับกระแสตอบรับจากประเทศต่างๆ ค่อนข้างมาก จึงเดินทางไปสำรวจสถานที่ถ่ายทำ ดูสถานที่จริง และทำเส้นทางทัวร์ไว้ล่วงหน้า

ในมุมมองของบริษัททัวร์ คมสันกล่าวว่าละครเป็นส่วนหนึ่งทำให้การท่องเที่ยวบูม

"ก่อนที่ยังไม่มีละครโปรโมท ปริมาณนักท่องเที่ยวมี 7-8 หมื่นต่อปี พอ 2 ปีหลัง เริ่มมีละครเข้ามา ทำให้ยอดเพิ่มเป็นหลักแสน ถือเป็นครั้งแรกที่ยอดเข้ามาก จากหลายปีที่ไม่ถึง แต่พอเทียบยอดคนเกาหลีมาเมืองไทยเยอะกว่าเป็นหลักล้าน"

ปริมาณนักท่องเที่ยวชาวไทยยังจัดอยู่อันดับท้ายๆ เมื่อเทียบกับประเทศญี่ปุ่น ไต้หวัน และฮ่องกง

"ญี่ปุ่นและไต้หวันมีนักท่องเที่ยวซื้อทัวร์ไปตามรอยละครเป็นแสนๆต่อหนังหนึ่งเรื่อง ขณะที่นักท่องเที่ยวชาวไทยตามกระแสหนังดัง แต่โอกาสไปตามค่อนข้างน้อย หากชอบหรือคลั่งก็ยังถือว่าไม่มาก และกรณีที่คลั่งมากอาจจะแค่รวมกลุ่มเป็นแฟนคลับ แต่ยังไม่ถึงกับตามถึงประเทศ ส่วนใหญ่นักท่องเที่ยวไทยที่ไปตามรอยเป็นกลุ่มวัยรุ่น-วัยทำงาน"

คมสันแสดงความเห็นถึงการประชาสัมพันธ์ประเทศผ่านแผ่นฟิล์มของเกาหลีว่า

"เกาหลีทำละครมองตลาดต่างประเทศเป็นหลัก ดึงดูดนักท่องเที่ยว สร้างให้ดูแล้วโรแมนติกประทับใจ นักแสดงมีชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับ ทำให้ดึงดูดง่ายมีความน่ารักเฉพาะตัวขึ้นมา พอได้ดูละครแล้วอยากเดินทางไปสถานที่สร้าง"

ภาพลักษณ์ของประเทศไทยในสายตานักท่องเที่ยวต่างแดนจะมองประเทศไทยเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่มีความสมบูรณ์ทางธรรมชาติและแหล่งชอปปิ้ง ทั้งที่หนังเกาหลียังทิ้งกลิ่นอายในเมืองไทยให้ตามรอย ทว่าไม่เป็นที่รับรู้แพร่หลาย เนื่องจากไม่มีการประชาสัมพันธ์

"จริงๆ แล้ว 'ฟูลเฮ้าส์' ถ่ายที่ไหนแต่ไม่มีคนรู้ เมืองไทยไม่ตามรอยละคร เพราะไม่ใช่สถานที่เฉพาะ ถ่ายหาดกะตะ กะรน ไม่เน้นโปรโมตเมืองไทยมากขึ้น แต่ไม่เอากระแสตรงนี้มาทำในส่วนของประเทศไทยเอง"

* ประชาสัมพันธ์การท่องเที่ยว

นอกเหนือจากประเทศเกาหลีแล้ว ความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติและเทคโนโลยีในการสร้างภาพยนตร์ทำให้นิวซีแลนด์กลายเป็นอีกประเทศหนึ่งที่ได้รับความนิยมจากผู้สร้างเข้าไปถ่ายทำ และด้วยความงดงามของธรรมชาติกว่า 150 แห่งที่ปรากฏในเนื้อเรื่อง 'เดอะ ลอร์ด ออฟ เดอะ ริงส์' ทั้ง 3 ภาคทำให้เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่นักท่องเที่ยวนิยมเดินทางไปตามรอย และสร้างชื่อให้ประเทศนิวซีแลนด์กลายเป็นที่รู้จักมากขึ้น

ปัจจุบันแม้ว่าหนังจะลาจอไปนานแล้ว ทว่าเมื่อเอ่ยถึงนิวซีแลนด์ คนส่วนใหญ่ยังคงนึกถึงหนังเรื่องนี้ไม่เสื่อมคลาย

"หนังทำให้คนรู้จักประเทศง่ายขึ้น พอเอ่ยว่านิวซีแลนด์คนจะนึกถึง 'ลอร์ด ออฟ เดอะ ริงส์' ปัจจุบันก็ยังมีอยู่เรื่อยๆ อยากไปตามรอย 'ลอรด์ ออฟ เดอะ ริงค์' รสกมล วงศ์เชาวนาถ ผู้จัดการการท่องเที่ยวนิวซีแลนด์ ประจำประเทศไทย กล่าว

หลักในการพิจารณาหนังในการจัดโปรแกรมตามรอย พิจารณาจาก "หนังเรื่องนั้นถ่ายทำในนิวซีแลนด์แค่ไหน ช่วยในการท่องเที่ยวแค่ไหน ได้รับความร่วมมือจากเจ้าของหรือไม่ อย่าง 'นาเนีย' หนังที่กำลังจะเข้าฉายในเดือนนี้ และมีโปรแกรมทัวร์ตามรอยหนัง"

รสกมลมองว่า ละครหรือหนังเป็นเพียงช่องทางหนึ่งที่ทำให้เกิดการรับรู้เกี่ยวกับประเทศซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในฉากหนัง ผ่านทิวทัศน์ตระการตา หากภาพยนตร์นั้นเป็นหนังฟอร์มใหญ่ มีผู้ชมให้ความสนใจมาก เมื่อหนังประสบความสำเร็จ ประเทศก็พลอยประสบความสำเร็จไปด้วย

สำหรับ สมฤทธิ์ ลือชัย นักวิชาการอิสระมองกระแสตามรอยละครว่า เป็นเพียงแรงกระตุ้นขณะที่ละครกำลังฉาย

"ปกติคนไปเที่ยว ประเทศเกาหลีเยอะอยู่แล้ว ละครเป็นเพียงกระแส คนกำลังเห่อ สร้างละครเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว พอหนังฉายทำให้คนไปเที่ยวมากขึ้น ได้รับแรงกระตุ้นอยากไปกินอาหารเกาหลี ในขณะเดียวกันสถานที่ท่องเที่ยวคนอยากไปดู เป็นกระแสเหมือนน้ำโดนกระตุ้นก็ขึ้นมาอีก แพร่ภาพมีผลคนอยากไปกิน กล่าวถึง แต่ไม่ถึงกับมีผลต่อวัฒนธรรมภาพรวมต่อคนดูเรื่องนี้ คิดว่าไม่มีผลระยะยาว จะมีอิทธิพลระยะยาวได้ต้องมีหลายปัจจัย ต้องผ่านการตอกย้ำสม่ำเสมอ"

**************************

เรื่อง - ศิริญญา มงคลวัจน์
ภาพ - บางส่วนได้รับการเอื้อเฟื้อจากการท่องเที่ยวนิวซีแลนด์