ลาวสำรวจผักพื้นบ้าน-พัฒนาพันธุ์สู่เกษตรกร

ชาวบ้านในหมู่บ้านแห่งหนึ่ง ในนครหลวงเวียงจันทน์ กำลังหยอดเมล็ดพันธุ์ผักลงในแปลงผักของตนเอง โดยที่ทางภาครัฐ และโครงการพัฒนาจากประเทศเยอรมนีได้ดำเนินการสำรวจ คัดเลือก พัฒนาพันธุ์พืชเพื่อให้มีคุณภาพ และแจกจ่ายให้แก่เกษตรกรมาอย่างต่อเนื่อง

กรุงเทพฯ - ศูนย์ค้นคว้าพืชผัก และไม้ผล แห่งสปป.ลาว วมกับโครงการพัฒนาจากประเทศเยอรมนี ได้ดำเนินการสำรวจ และเก็บรวบรวมพันธุ์ผักพื้นบ้านตามท้องถิ่นต่าง ๆ และนำเมล็ดพันธุ์ที่ได้ พร้อมรายละเอียดที่สำคัญของพืชแต่ละชนิดไว้ในธนาคารเมล็ดพันธุ์พืช ที่ศูนย์ค้นคว้าพืชผักและไม้ผล เพื่อนำมาคัดเลือก พัฒนาพันธุ์พืชให้มีคุณภาพ และแจกจ่ายให้เกษตรกรนำไปปลูกต่อไป

สปป.ลาวเป็นประเทศหนึ่งที่มีความหลากหลายทางลักษณะภูมิประเทศ และภูมิอากาศ รวมทั้งยังมีความหลากหลายทางชนชาติของประชากรด้วย ดังนั้นจึงมีความหลากหลายทางด้านพันธุ์พืชด้วย ซึ่งได้กระจัดกระจายไปตามท้องถิ่นต่าง ๆ ทั่วประเทศ แต่ก็กำลังเผชิญกับภัยธรรมชาติ และผลกระทบจากการบุกรุกทำลายป่า อันเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้พืชพันธุ์เหล่านั้นลดน้อยลงอย่างรวดเร็ว จนอาจสูญพันธุ์ได้ในที่สุด

ศูนย์ค้นคว้าพืชผัก และไม้ผล สปป.ล่ว ร่วมกับโครงการพัฒนาจากประเทศเยอรมนี จึงได้เริ่มจัดตั้งและดำเนินการ ธนาคารเมล็ดพันธุ์พืช มาตั้งแต่เดือน พ.ย.2545 สำรวจ และเก็บรวบรวมข้อมูลใน 14 แขวง จำนวน 61 เมือง มีตัวอย่างพันธุ์พืชที่เก็บรวบรวมได้ 1,600 ชนิด

โดยตั้งแต่เดือน พ.ย.2548 เป็นต้นมา ทีมงานจำนวน 4 คน จากศูนย์ค้นคว้าพืชผัก และไม้ผล ได้ลงพื้นที่เพื่อเก็บรวบรวมตัวอย่างพันธุ์พืชในแขวงเชียงขวาง และแขวงหัวพัน สามารถสำรวจและเก็บตัวอย่างพันธุ์ผักพื้นบ้านได้จำนวน 360 ชนิด ในเขต 11 เมือง ซึ่งพืชที่เก็บได้ส่วนใหญ่เป็น ฟักทอง ถั่ว ผักกาด พริก แตงกวา ข้าวโพด และผักชีจีน เป็นต้น

ศูนย์ค้นคว้าพืชผัก และไม้ผล ได้สร้างธนาคารเมล็ดพันธุ์พืช เพื่อเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ผักที่ได้รวบรวมมา โดยผ่านการคัดเลือก การตาก เก็บรักษาไว้ในภาชนะ และรักษาไว้ในตู้เย็นที่มีอุณหภูมิ 5 องศา ซึ่งแต่ละชนิดได้มีการระบุข้อมูลต่าง ๆ เช่น หมายเลข ชื่อพืช ผู้ปลูก จากที่ใด และลักษณะเฉพาะ ไว้อย่างชัดเจน

ทีมงานดังกล่าวได้เก็บรวบรวมพันธุ์ผักพื้นบ้านที่ชาวสวน ชาวไร่ได้ปลูก และเก็บรักษาไว้ปลูกเอง ซึ่งเป็นพันธุ์ที่เหมาะสมในสภาพแวดล้อมที่กว้างขวาง ตามแปลงผักสวนครัวของชาวบ้าน ตามตลาดท้องถิ่น ซึ่งพันธุ์ผักต่าง ๆ เหล่านี้มีความสำคัญมากในอนาคต ที่จะนำไปคัดเลือก และผสมพันธุ์ สร้างพันธุ์ใหม่ที่มีความทนทานต่อสภาพแวดล้อม และให้ผลผลิตสูง เป็นที่ต้องการของตลาด

ตัวอย่างพันธุ์ทั้งหมดที่ได้เก็บรวบรวมไว้นั้น ได้มีการทดลองคัดเลือกพันธุ์ที่ศูนย์ค้นคว้าพืชผัก และไม้ผล โดยเฉพาะพืชผักที่จัดเป็นพืชหลัก เช่น ผักสลัด ถั่วฝักยาว มะเขือเทศ และพริก เพื่อนำไปขยาย และสนับสนุนให้เกษตรกรนำไปปลูก ซึ่งมีบางพันธุ์ที่ได้ผ่านการคัดเลือกไว้เรียบร้อยแล้วนั้น ทางศูนย์ค้นคว้าพืชผัก และไม้ผล ก็ได้นำเอาพันธุ์ดังกล่าวไปแจกจ่ายให้เกษตรกรแล้ว