“ AI ไม่สามารถแบกรับ Fiduciary Duty แทนได้… Accountability ยังคงเป็นของคณะกรรมการ ดังนั้นCompassion ของมนุษย์ จึงเป็นหัวใจของ Future-Ready Board ”
นี่ตือวรรคทองของ คุณกุลเวช เจนวัฒนวิทย์ กรรมการผู้อำนวยการ สมาคมส่งเสริมสถาบันกรรมการบริษัทไทย (IOD) ที่กล่าวในงาน National Director Conference 2026 ที่จัดขึ้นเร็วๆนี้ ภายใต้หัวข้อ “Mastering the Dual Impact of AI” ซึ่งสะท้อนโจทย์นี้โดยตรง
ประเด็นสำคัญ… AI อาจเก่งกว่าเราในเรื่อง “การประมวลผล” แต่ไม่สามารถมาแทนที่ “ความรับผิดชอบของผู้ตัดสินใจ” ได้
AI ช่วย “การตัดสินใจ” ได้ แต่ไม่สามารถ “รับผิดชอบแทน” ได้
ลองพิจารณา 4 คำในกระบวนการนี้นะครับ
Data → Information → Decision → Accountability
AI ทำได้ดีมากใน 2 ขั้นแรก และสามารถ ช่วยเสนอทางเลือกในขั้น Decision การตัดสินใจ แต่ขั้นสุดท้ายคือ Accountability
“ใครเป็นผู้รับผิดชอบต่อผลของการตัดสินใจ?”
คำตอบก็ยังเป็น คณะกรรมการและผู้บริหาร ที่มีอำนาจตัดสินใจ
ตามหลัก Corporate Governance ของ ก.ล.ต.ระบุว่า กรรมการต้องปฏิบัติหน้าที่ด้วยความรับผิดชอบ ความระมัดระวัง และมีความซื่อสัตย์สุจริต (duty of care และ duty of loyalty) โดยต้องดูแลให้กิจการดำเนินไปตามกฎหมายและกฎเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
ดังนั้น AI อาจเป็น Co-pilot ของ Boardได้ แต่ไม่ใช่ Directorแน่นอน
แล้ว “Fiduciary Duty” ของกรรมการคืออะไร?
เพราะกรรมการต้องใช้ดุลยพินิจอย่างรับผิดชอบ เพื่อผลประโยชน์ของบริษัท โดยคำนึงถึงผลกระทบและผู้มีส่วนได้เสียอย่างเหมาะสม หลักนี้มีองค์ประกอบสำคัญ เช่น
① Duty of Care — หน้าที่ต้องใช้ความระมัดระวัง
กรรมการต้องถามหาว่า
* ข้อมูลเพียงพอหรือไม่?
* มีความเสี่ยงอะไร?
* มีข้อมูลด้านใดที่ยังไม่รู้?
* ได้ตรวจสอบข้อมูลสำคัญแล้วหรือยัง?
* มีทางเลือกอื่นหรือไม่?
AI ช่วยหาข้อมูลและวิเคราะห์ได้ แต่ไม่สามารถพูดแทนกรรมการว่า
“ผมในฐานะกรรมการได้ใช้ความระมัดระวังอย่างเพียงพอแล้ว”
เพราะนั่นเป็นหน้าที่ของมนุษย์
② Duty of Loyalty — หน้าที่ซื่อสัตย์ต่อบริษัท
กรรมการต้องไม่ตัดสินใจโดยมีผลประโยชน์ส่วนตัวเข้ามาครอบงำ
ตัวอย่างเช่น บริษัทกำลังจะซื้อกิจการแห่งหนึ่ง
AI อาจบอกว่า “บริษัท A มี Strategic Fit สูงที่สุด”
แต่ AI ไม่รู้ทั้งหมดว่า
* กรรมการคนใดมีความสัมพันธ์กับบริษัท A
* มีผลประโยชน์ทับซ้อนหรือไม่
* การตัดสินใจนั้นมีแรงจูงใจอื่นหรือไม่
ดังนั้น AI วิเคราะห์ Conflict of Interest ได้ แต่ไม่สามารถรับผิดชอบเรื่อง ความซื่อตรงแทนกรรมการได้
Accountability ต่างจาก Responsibility อย่างไร?
นี่เป็นประเด็นสำคัญที่คนเป็นกรรมการต้องตระหนัก
Responsibility คือ ความรับผิดชอบตามพันธะหน้าที่
Accountability คือ ความรับผิด-รับชอบในผลการตัดสินใจและผลการกระทำ
เช่น บริษัทใช้ AI ประเมินว่าจะลงทุน 2,000 ล้านบาท
AI วิเคราะห์ว่า “ โครงการนี้มีโอกาสประสบความสำเร็จ 87%”
Board อนุมัติ
แต่ต่อมาโครงการล้มเหลว
กรรมการไม่สามารถพูดว่า “AI บอกให้ทำ”
แล้วถือว่าจบได้ เพราะคำถามสำคัญคือ
ใครเป็นผู้อนุมัติ?
ใครมีอำนาจตัดสินใจ?
Board ได้ถามคำถามเพียงพอหรือไม่?
Board เข้าใจข้อจำกัดของ AI หรือไม่?
Board มีระบบตรวจสอบ AI หรือไม่?
นี่คือ Board Accountability
อย่างไรก็ตามมีสิ่งที่AI ทำแทน Boardได้ และทำแทนไม่ได้
ที่ AI ทำได้ดี : วิเคราะห์ข้อมูลจำนวนมาก วิเคราะห์สถานการณ์จำลอง
วิเคราะห์เชิงคาดการณ์ ตรวจจับความผิดปกติ ความเสี่ยงที่ตรวจพบ วิเคราะห์คู่แข่ง …
ที่ AI ภาระแทนฺBoard ไม่ได้ : รับผิดชอบทางกฎหมาย รับผิดชอบต่อผู้ถือหุ้น
ใช้ดุลยพินิจแบบมนุษย์ รับผิดชอบต่อจริยธรรม รับผิดชอบต่อผลกระทบต่อสังคม
ดังนั้นCompassion จึงสำคัญในยุค AI
คำว่า Compassion เป็นคุณลักษณะของผู้นำ ผู้บริหาร ที่มีความเห็นใจผู้อื่นและมีจิตเมตตากรุณา เข้าใจว่าการตัดสินใจหนึ่ง ๆ ส่งผลต่อชีวิตของผู้คนอย่างไร
สมมติ AI วิเคราะห์ว่า “ควรลดพนักงาน 15% เพื่อแล้วค่าใช้จ่ายหวังเพิ่มกำไร
Board ต้องถามต่อว่า “15% คือคนกี่คน?”
ครอบครัวของเขาจะได้รับผลกระทบอย่างไร?
องค์กรจะสูญเสีย Critical Skills หรือไม่?
มีทางเลือกอื่นหรือไม่?
การตัดสินใจนี้สอดคล้องกับ Purpose และ Values ขององค์กรหรือไม่?
นี่คือสิ่งที่เรียกว่า “Human Judgment + Compassion”
มีประโยคที่ผมได้ข้อคิดจากการสนทนากับAI ที่น่าสนใจมากสำหรับการพัฒนาBoard Governance Framework คือ
“The more powerful AI becomes, the more important human accountability becomes.”
ครับ ยิ่ง AI มีอำนาจในการตัดสินใจมากขึ้นเท่าไร ความรับผิดชอบของมนุษย์ก็ยิ่งต้องชัดเจนมากขึ้นเท่านั้น