เปิดวิสัยทัศน์ศาสตราจารย์ โรส ลัคกิน (Professor Rose Luckin) ผู้เชี่ยวชาญชาวอังกฤษด้านปัญญาประดิษฐ์ในการศึกษา ฝากถึงผู้บริหารบริษัทบิ๊กเทคให้ใจเย็นๆ หวั่นปัญญาประดิษฐ์ (AI) พัฒนาเร็วเกินกว่าที่ครู นักเรียน และผู้ปกครองจะตามทัน ระบุ AI ที่ล้ำสมัยที่สุดอาจไม่ได้ทำให้เด็กเรียนรู้ได้ดีที่สุดเสมอไป มั่นใจครูมนุษย์จะสำคัญขึ้น ไม่ใช่น้อยลง
ศาสตราจารย์ลัคกินเป็นศาสตราจารย์ด้านการออกแบบเพื่อผู้เรียน (Learner-Centred Design) ณ มหาวิทยาลัยคอลเลจลอนดอน (UCL) โดยก่อตั้งบริษัทที่ปรึกษา Educate Ventures Research จากการศึกษาเรื่องนี้มากกว่า 30 ปี เขียนหนังสือ Machine Learning and Human Intelligence และเป็นที่ปรึกษาให้รัฐสภาอังกฤษและคณะกรรมาธิการยุโรป
ล่าสุด ศาสตราจารย์ให้สัมภาษณ์ในงานเปิดตัวโรงเรียนนานาชาติ ดัลลิช คอลเลจ กรุงเทพ (Dulwich College International School Bangkok: DCBK) ถึงทิศทางของการศึกษาในยุค Agentic AI หรือ AI ที่คิดและลงมือทำงานแทนมนุษย์ได้เริ่มเข้ามามีบทบาท คาดว่าห้องเรียนในอนาคต บทบาทครู ความเป็นส่วนตัวของข้อมูลเด็ก และความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัลจะเปลี่ยนแปลงอีกมาก โดยศาสตราจารย์ลัคกินมีข้อเสนอถึงบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ด้วย
***ห้องเรียนในอนาคต "จุดประสงค์" สำคัญกว่าเทคโนโลยี
เมื่อถามว่าอีก 3-5 ปีข้างหน้าห้องเรียนจะเปลี่ยนไปอย่างไร และแว่น AR/VR จะกลายเป็นอุปกรณ์พื้นฐานหรือไม่ ศาสตราจารย์ลัคกินยอมรับว่า Agentic AI ทำงานได้หลากหลายและเรามอบหมายงานให้ได้ แต่ย้ำว่าคุณค่าที่แท้จริงเกิดขึ้นเมื่อการใช้งาน AI ถูกขับเคลื่อนด้วยจุดประสงค์ที่ชัดเจน
"ในโรงเรียน จุดประสงค์การใช้ AI อาจเป็นการจัดการสภาพแวดล้อม เช่น ระบบทำความร้อน แสงสว่าง น้ำดื่ม การจัดการสต็อกอาหาร หรือการเรียนการสอน เช่น ให้ AI ช่วยสร้างภาพจำลองที่แตกต่างกันสำหรับนักเรียนแต่ละคน ช่วยประเมินผลระหว่างเรียน (Formative Assessment) และช่วยแปลภาษา"
ศาสตราจารย์ลัคกินยอมรับว่าไม่มีใครทำนายอนาคตได้ เพราะไม่ได้ขึ้นกับความสามารถของเทคโนโลยีเท่านั้น แต่ขึ้นกับว่าผู้คนเลือกนำไปใช้ตอบโจทย์อย่างไร ส่วนเทคโนโลยี AR อัจฉริยะนั้นทรงพลัง แต่เป็นเพียงองค์ประกอบหนึ่งของประสบการณ์การเรียนรู้ และศาสตราจารย์ลัคกินไม่คิดว่าจะเข้ามาแทนที่ทุกสิ่ง
***ครูมนุษย์ สำคัญมากขึ้น ไม่ใช่ลดลง
ต่อข้อกังวลเรื่อง "ครู AI เสมือนจริง" ที่เข้าใจจุดอ่อนและอารมณ์ของนักเรียน และความเสี่ยงที่เทคโนโลยีจะชี้นำพฤติกรรมเด็ก ศาสตราจารย์ลัคกิน มองว่า AI ปรับหลักสูตร ข้อเสนอแนะ และการสนับสนุนให้เหมาะกับนักเรียนแต่ละคนได้ แต่นั่นเป็นเพียงส่วนหนึ่งของงานครู
"ครูที่เป็นมนุษย์ทำอะไรได้มากกว่านั้นมาก ครูช่วยให้นักเรียนเข้าใจตัวเองได้ดีขึ้น ไม่มีใครอยากเห็นสถานการณ์ที่การปรับตัวและการเรียนรู้ทั้งหมดถูกชี้นำโดย AI เพียงฝ่ายเดียว โลกต้องการให้เด็กเรียนรู้และเข้าใจตัวเองมากพอที่จะสามารถตัดสินใจได้ว่าพวกเขาจะเรียนรู้รูปแบบไหน หรือจะรับการสนับสนุนจาก AI อย่างไร ซึ่งกระบวนการนี้จำเป็นต้องมีครูที่เป็นมนุษย์ร่วมอยู่ในบทสนทนาด้วย"
ศาสตราจารย์ลัคกินย้ำว่าคุณครูจะมีความสำคัญมากยิ่งขึ้น เพราะหัวใจของการสอนคือความสัมพันธ์ระหว่างครูกับผู้เรียน ซึ่ง AI สร้างไม่ได้ สำหรับเด็กเล็ก ครูต้องเป็นผู้ตัดสินใจมากกว่า แต่เมื่อเด็กโตขึ้นและเข้าใจตัวเองมากขึ้น นักเรียนก็ควรมีอำนาจควบคุมการเรียนรู้ของตนเองมากขึ้นตามลำดับ
***ไทย-อาเซียน เปิดรับสูง แต่ต้องตั้งข้อสงสัย และปกป้องข้อมูล
ปัจจุบัน ประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เผชิญการเข้ามาของ Big Tech ในตลาดการศึกษา ศาสตราจารย์ลัคกินยอมรับว่าอัตราการเปิดรับ AI ในภูมิภาคนี้อยู่ในระดับสูงมาก สะท้อนความตื่นตัวอย่างชัดเจน แต่ผู้คนควรเปิดรับอย่างมีวิจารณญาณ และระวังว่าข้อมูลของตนถูกนำไปใช้อย่างไร
ศาสตราจารย์ลัคกินเสนอให้บรรจุเรื่องข้อมูลส่วนบุคคลไว้ในหลักสูตร AI Literacy เพื่อให้ผู้เรียนเข้าใจว่า ทำไมข้อมูลจึงสำคัญต่อ AI การที่ระบบนำข้อมูลไปใช้หมายความว่าอย่างไร และควรเรียกร้องเงื่อนไขอะไรก่อนยินยอม
ศาสตราจารย์ลัคกินเรียกว่าเป็นการรักษาสมดุล เพราะการเรียนรู้แบบเฉพาะบุคคลต้องอาศัยการแบ่งปันข้อมูลบางอย่างของผู้เรียน แต่ต้องมั่นใจว่าข้อมูลนั้นจะไม่ถูกนำกลับมาทำร้ายในภายหลัง
*** AI ราคาแพง ไม่ได้แปลว่าเรียนรู้ดีกว่า
ต่อข้อกังวลเรื่องช่องว่างระหว่างเด็กที่จ่ายเงินแพงกว่าได้ใช้ AI ที่ฉลาดกว่า ศาสตราจารย์ลัคกินชี้ว่า AI อาจต่างจากเทคโนโลยีในอดีต เพราะงานวิจัยที่เริ่มทยอยออกมาพบว่านักเรียนที่เข้าถึง AI ขั้นสูงไม่ได้ได้ผลการเรียนรู้ดีที่สุดเสมอไป โดยอาจทำงานชิ้นหนึ่งได้ดี แต่เมื่อไม่มี AI กลับทำไม่ได้ เพราะไม่ได้เกิดการเรียนรู้จริง
ปรากฏการณ์นี้เรียกว่าการปลดภาระทางปัญญา ซึ่งมีทั้งแบบที่เป็นประโยชน์และแบบที่เป็นโทษ และขณะนี้พบผลด้านลบค่อนข้างมาก ศาสตราจารย์ลัคกินจึงมองว่าการเข้าถึงเครื่องมือที่ดีที่สุดอาจไม่ใช่ข้อได้เปรียบเสมอไป ขณะที่ผู้ที่เข้าถึงได้จำกัดอาจต้องคิดและเรียนรู้ด้วยตนเองมากขึ้น
อย่างไรก็ตาม ศาสตราจารย์ลัคกินเตือนว่ายังเป็นช่วงเริ่มต้นของงานวิจัย เพราะ AI เชิงสร้างสรรค์เปิดให้ประชาชนทั่วไปใช้มาเกือบ 4 ปีเท่านั้น และเรื่องความเท่าเทียม ยังต้องให้ความสำคัญเสมอ
"ทางออกคือช่วยให้นักเรียนได้ประโยชน์สูงสุดจากเครื่องมือเท่าที่เข้าถึงได้ ด้วยการสร้างความเข้าใจว่า AI ทำอะไรได้บ้าง เพราะยิ่งเข้าใจ ก็ยิ่งเป็นผู้ใช้ที่ทรงพลัง โดยไม่จำเป็นต้องรู้ความซับซ้อนทางเทคนิค"
***เตือนบิ๊กเทค "ชะลอความเร็วลง"
เมื่อถามว่าหากส่งข้อความถึงผู้บริหารบริษัทเทคโนโลยีที่แข่งกันพัฒนา AI ด้านการศึกษาได้ จะบอกอะไร ศาสตราจารย์ลัคกินตอบว่า "Take your time" เพื่อให้เวลาผู้คนได้ตามเทคโนโลยีให้ทัน เพราะทุกอย่าง "เร็วเกินไปสำหรับคนจำนวนมาก" และการที่เทคโนโลยีพัฒนาเร็วไม่ได้รับประกันผลลัพธ์ที่ดี
ศาสตราจารย์ลัคกินเรียกร้องให้บริษัทเทคโนโลยี "แคร์ผู้คนอย่างจริงใจ ไม่ใช่มองแค่เรื่องเงิน" โดยเตือนว่าขณะนี้โลกยังขาดผู้ที่เข้าใจ AI มากพอจะช่วยอธิบายให้คนอื่นเข้าใจตาม ประกอบกับบริษัทต่างๆ ลงทุนมหาศาลจึงต้องการเดินหน้าเร็วเพื่อให้ได้ผลตอบแทน ความเสี่ยงต่อนักเรียน ครู และนักการศึกษาจึงสูง
ศาสตราจารย์ลัคกินทิ้งท้ายด้วยคติประจำใจว่า "Learn fast, act more slowly" (จงเรียนรู้ให้ไว แต่ลงมือทำให้ช้าลง)** และหวังให้บริษัทเทคโนโลยีสนับสนุนการก้าวช้าลง เพื่อถอยกลับมามองภาพรวมให้ชัดเจนขึ้น.


