LINE MAN Wongnai ตั้งข้อสังเกตต่อร่างประกาศกำกับดูแลธุรกิจแพลตฟอร์มของ กขค. ชี้การรวมตลาดส่งอาหารและบริการเรียกรถเข้าด้วยกันสร้างความสับสนเชิงโครงสร้าง ส่วนเกณฑ์ขออนุญาตปรับราคาล่วงหน้า 180 วัน ไม่สอดคล้องกับธุรกิจเทคโนโลยี ผลระยะยาวอาจบีบให้รายที่แข่งขันไม่ได้ออกจากธุรกิจ และกระทบความเชื่อมั่นของนักลงทุนต่อแผนการนำบริษัทเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ฯ
จากความเคลื่อนไหวของร่างประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) ที่เตรียมเข้ามากำกับดูแลธุรกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล โดยเฉพาะประเด็นการกำหนดนิยามตลาดและกลไกการควบคุมอัตราค่าบริการ ซึ่งอาจส่งผลกระทบโดยตรงต่อความสามารถในการแข่งขันและบรรยากาศการลงทุนในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีของประเทศไทย
ยอด ชินสุภัคกุล ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร LINE MAN Wongnai กล่าวว่า มีประเด็นสำคัญที่ต้องตั้งคำถามในเชิงหลักการ 2 ส่วนหลัก ส่วนแรกคือการนำตลาดบริการส่งอาหาร (Food Delivery) และตลาดบริการเรียกรถโดยสาร (Ride-hailing) มารวมอยู่ภายใต้กรอบนิยามเดียวกัน
ทั้งที่โครงสร้างธุรกิจ ขนาดตลาด กลุ่มผู้เล่น และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholder) มีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง เนื่องจากฝั่งส่งอาหารเป็นการบริหารจัดการระหว่างร้านค้า (Merchant) ไรเดอร์ และผู้บริโภค ขณะที่ฝั่งเรียกรถเกี่ยวข้องกับผู้ขับขี่รถยนต์และอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกรมการขนส่งทางบก
“การนำทั้งสองตลาดมารวมกันเพื่อคำนวณหาผู้มีอำนาจเหนือตลาดสร้างความสับสนในการดำเนินงานอย่างมาก เพราะฐานข้อมูลและตัวแปรทางธุรกิจมีความแตกต่างกัน ทั้งที่ในอดีตช่วงสถานการณ์โควิด-19 ทาง กขค. เคยแยกนิยามของทั้งสองตลาดออกจากกันอย่างชัดเจน”
ปัจจุบัน LINE MAN Wongnai มีส่วนแบ่งการตลาดในธุรกิจฟู้ดเดลิเวอรีอยู่ที่ประมาณ 47% แต่สำหรับธุรกิจบริการเรียกรถ ถือเป็นผู้เล่นอันดับที่ 3 ซึ่งมีส่วนแบ่งการตลาดไม่มากนัก ดังนั้นการประเมินอำนาจเหนือตลาดจึงควรแยกพิจารณาตามความเป็นจริงของแต่ละธุรกิจ
ขณะเดียวกัน ภาครัฐยังไม่เคยเรียกขอข้อมูลเชิงลึกจากแพลตฟอร์มโดยตรง ทำให้เกิดความกังวลว่าตัวเลขส่วนแบ่งการตลาดที่นำมาใช้อ้างอิงในการออกประกาศนั้นมาจากแหล่งข้อมูลใด รวมถึงยังไม่เคยมีการพูดคุยอย่างเป็นทางการกับผู้ให้บริการแพลตฟอร์มดิจิทัลแม้จะยื่นหนังสือเข้าไปขอพบแล้วก็ตาม
เกณฑ์คุมราคาล่วงหน้า 180 วัน ไม่สอดคล้องธุรกิจแพลตฟอร์ม
สำหรับประเด็นที่สองซึ่งเป็นข้อกังวลสูงสุด คือแนวทางการควบคุมราคาล่วงหน้า ที่กำหนดให้แพลตฟอร์มต้องยื่นขออนุญาตล่วงหน้าถึง 180 วัน หากต้องการปรับเปลี่ยนอัตราค่าบริการ กลไกดังกล่าวอาจเหมาะสมกับสินค้าพื้นฐานที่มีโครงสร้างราคาคงที่อย่างไข่ไก่หรือน้ำมัน แต่ไม่สอดคล้องกับแพลตฟอร์มดิจิทัล ที่ต้นทุนและอุปสงค์อุปทานเปลี่ยนแปลงแบบรายวันตามสภาพอากาศ ราคาน้ำมัน และภาวะเศรษฐกิจ
หากมีการตรึงราคาฝั่งใดฝั่งหนึ่งไว้ตายตัว ผลกระทบจะถูกส่งผ่านไปยังอีกสองฝั่งในระบบนิเวศทันที ตัวอย่างเช่น หากแพลตฟอร์มไม่สามารถปรับขึ้นค่าธรรมเนียม (GP) ในจังหวัดที่ประสบภาวะขาดทุนได้ ทางออกเดียวที่เหลืออยู่คือการลดงบประมาณส่งเสริมการขาย ลดค่ารอบของไรเดอร์ หรือจำเป็นต้องยุติการให้บริการในพื้นที่นั้น
ท้ายที่สุดจะทำให้การแข่งขันในตลาดลดลงและผู้บริโภคมีทางเลือกน้อยลงกว่าเดิม รวมถึงในกรณีที่ร้านค้าเจรจาขออัตราค่าธรรมเนียมเริ่มต้นในระดับต่ำเพื่อทดลองตลาด แต่เมื่อยอดขายต่อออเดอร์ ไม่เป็นไปตามเป้าหมายและแพลตฟอร์มไม่สามารถปรับโครงสร้างราคาได้ ก็อาจทำให้ร้านค้าเหล่านั้นไม่สามารถดำเนินธุรกิจต่อบนแพลตฟอร์มได้เช่นกัน
ตรึงเพดาน GP 30% พร้อมเปิดข้อมูลส่วนแบ่งตลาด
ขณะเดียวกัน ผู้บริหาร LINE MAN Wongnai ยังได้ให้ข้อมูลถึงโครงสร้างราคาว่า ยังคงตรึงอัตราค่าธรรมเนียมสูงสุด ไว้ที่ระดับ 30% หรือ 32.1% เมื่อรวมภาษีมูลค่าเพิ่ม มาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 โดยไม่เคยปรับขึ้นเพดานราคาแต่อย่างใด และในทางปฏิบัติยังมีการเจรจาปรับลดอัตราค่าบริการให้ต่ำกว่าเกณฑ์ดังกล่าวสำหรับร้านค้าขนาดใหญ่ รวมถึงการให้ความร่วมมือลดค่า GP ต่ำกว่า 15% ในโครงการกระตุ้นเศรษฐกิจของภาครัฐที่ผ่านมา
ส่วนในด้านผลประกอบการ แม้ธุรกิจจะมีกำไรขั้นต้นเพื่อใช้หล่อเลี้ยงระบบและพนักงาน แต่หากพิจารณาในระดับกำไรสุทธิ ในปีที่ผ่านมาบริษัทยังคงมีผลประกอบการขาดทุนสุทธิ และเพิ่งเริ่มมีสัญญาณฟื้นตัวในระยะหลังนี้เท่านั้น
นอกจากผลกระทบต่อการให้บริการแล้ว หากร่างประกาศนี้มีผลบังคับใช้ตามรูปแบบปัจจุบัน ย่อมส่งผลลบต่อภาพรวมการลงทุนและการพัฒนานวัตกรรมในประเทศไทย นักลงทุนต่างชาติอาจมองว่าตลาดถูกควบคุมมากเกินไปจนตัดสินใจย้ายเงินทุนไปยังประเทศอื่นที่มีความเสรีมากกว่า
รวมถึงอาจส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของผู้ลงทุนและแผนการนำ LINE MAN Wongnai เข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ฯ (IPO) ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในช่วงต้นปี 2570 ด้วยเช่นกัน หากสภาพแวดล้อมทางกฎระเบียบไม่เอื้อต่อการเติบโตทางธุรกิจในระยะยาว