"เอ็นวิเดีย" (Nvidia) วิกฤตหนัก มูลค่าหายกว่า 4.3 แสนล้านดอลลาร์ใน 2 วัน เซ่นปมซีอีโอกับหญิงจีนที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นสายลับ ล่าสุดสื่อแฉมหาวิทยาลัยใกล้ชิดกองทัพจีนสามารถซื้อสุดยอดชิป H200 มาใช้งานได้แม้ติดบัญชีดำ สะท้อนช่องโหว่มาตรการควบคุมการส่งออกชิป AI ของสหรัฐฯ ด้านวุฒิสมาชิกรีพับลิกันเรียกร้องให้ "เจนเซน หวง" ลาออก พร้อมกับบอร์ดที่จ้างทีมทนายนอกองค์กรสอบสวนภายในเข้มข้น
*** Nvidia อ่วม
สำนักข่าวรอยเตอร์ สรุปผลมูลค่าตลาดของ Nvidia หายไปราว 4.3 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ ในเวลาเพียง 2 วันทำการ หลังมีรายงานชุดใหม่ตั้งคำถามถึงความสัมพันธ์ของ "เจนเซน หวง" ซีอีโอวัย 63 ปี กับนักธุรกิจหญิงชาวจีนที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นสายลับของปักกิ่ง
ล่าสุด รอยเตอร์ได้เผยแพร่เอกสารจัดซื้อจัดจ้างของจีนที่ชี้ว่า มหาวิทยาลัยที่มีความเชื่อมโยงกับกองทัพปลดปล่อยประชาชนจีน ได้ซื้อชิป H200 ของ Nvidia ทั้งที่อยู่ในบัญชีดำการส่งออกของสหรัฐฯ ซึ่งสะท้อนช่องโหว่ในความพยายามสกัดการเข้าถึงเทคโนโลยีขั้นสูงของจีน
ในเอกสารจัดซื้อลงวันที่ 21 ต.ค. ที่เผยแพร่บนเว็บไซต์ของมหาวิทยาลัยโพลีเทคนิคตะวันตกเฉียงเหนือ (Northwestern Polytechnical University) ระบุว่า คณะบริหารธุรกิจของมหาวิทยาลัยซื้อชิป H200 จำนวน 2 ชิป ในราคา 874,700 หยวน (ราว 123,000 ดอลลาร์) โดยซื้อจากบริษัท Shaanxi Bosuan Network Technology ไม่ได้ซื้อตรงจากเอ็นวิเดีย
มหาวิทยาลัยดังกล่าสตั้งอยู่ที่เมืองซีอาน ทำวิจัยด้านอากาศยานทางทหาร ขีปนาวุธ และดาวเทียม โดยเป็นสมาชิกกลุ่ม Seven Sons of National Defence ในทำนอง 7 เทพบุตรด้านกลาโหมแห่งชาติ ซึ่งถูกสหรัฐฯ คว่ำบาตร และมีประวัติทำวิจัยด้านกลาโหมให้ปักกิ่ง พบว่ากระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ ขึ้นบัญชีดำ (Entity List) ในปี 2544 ข้อหาเกี่ยวข้องการแพร่ขยายขีปนาวุธและวิจัยทางทหาร และเข้มงวดขึ้นในปี 2562 โดยปฏิเสธใบอนุญาตส่งออกเทคโนโลยีที่ควบคุมในเกือบทุกกรณี
สำหรับ H200 นั้นเป็นหนึ่งในชิปที่ทรงพลังที่สุดของเอ็นวิเดียสำหรับฝึกและรันระบบ AI ขั้นสูง และต้องขอใบอนุญาตส่งออก ซึ่งปกติจะถูกปฏิเสธสำหรับหน่วยงานในบัญชีดำอย่างมหาวิทยาลัยแห่งนี้
นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยยังเช่าใช้พลังประมวลผลของชิปเอ็นวิเดียจากบริษัทจีนผ่านสัญญา 5 ฉบับในปีนี้ เช่น คณะความมั่นคงไซเบอร์ทำสัญญา 7 เดือน 2 ฉบับเมื่อเดือน ม.ค. เพื่อใช้เซิร์ฟเวอร์ที่มี H200 เซิร์ฟเวอร์ละ 8 ชิป สำหรับปรับแต่งโมเดล AI และฝึกแบบเสริมแรง มูลค่า 441,700 และ 441,000 หยวน รวมทั้งเช่าเซิร์ฟเวอร์ A100 และ A800 ที่สหรัฐฯ ห้ามส่งออกให้จีนทั้งหมด
การตรวจสอบชี้ว่าตลาดชิปต้องห้ามในมหาวิทยาลัยจีนกว้างกว่าที่คิด โดยรอยเตอร์ยกตัวอย่างเอกสารจัดซื้อและข้อมูลบริษัทของจีน 26 ฉบับในปีนี้ พบว่ามหาวิทยาลัยและสถาบันวิจัยหลายแห่งซื้อหรือเช่าใช้ชิปเอ็นวิเดียที่ถูกจำกัดการส่งออกผ่านซัพพลายเออร์ในประเทศ บางแห่งใกล้ชิดอุตสาหกรรมกลาโหมหรือการวิจัยทางทหาร
ตัวอย่างเช่นมหาวิทยาลัยเซินเจิ้น ที่ซื้อ H100 จำนวน 3 ชิป ราคา 769,800 หยวน เมื่อ ก.ย. 2026 หรือมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีอู่ฮั่น ที่ซื้อเซิร์ฟเวอร์ที่มี H100 ราคา 355,000 หยวน เมื่อเดือน มิ.ย. และ A100 จำนวน 4 ชิป ราคา 344,000 หยวน ยังมีมหาวิทยาลัยเป่ยหัง ที่เป็น 1 ใน 7 เทพบุตรแห่งกลาโหมฯ ใกล้ชิดอุตสาหกรรมการบินและอวกาศ โดยซื้อ A800 จำนวน 4 ชิป ราคา 489,000 หยวน เมื่อ เม.ย.
ขณะที่มหาวิทยาลัยสถาบันวิทยาศาสตร์จีน มีประกาศจัดซื้อ 2 ฉบับ (ก.ค. และ ก.ย.) เลือกผู้ให้บริการคำนวณด้วยชิป H800 และ A800 โดยฉบับหนึ่งระบุราคา H800 ที่ 10 หยวนต่อชิปต่อชั่วโมง ด้านสถาบันสาธารณะในเซินเจิ้นมีสัญญาจัดหา A100 จำนวน 6 ชิป มูลค่า 484,800 หยวน เมื่อ ม.ค. 2026
ผู้ชนะการประมูลส่วนใหญ่เป็นบริษัทเทคโนโลยีที่ไม่ค่อยเป็นที่รู้จัก และเอกสารแทบไม่ระบุที่มาของชิปหรือที่ตั้งของเซิร์ฟเวอร์ที่ให้เช่า รอยเตอร์เคยรายงานอีกว่าสถาบันจีนได้ชิปที่ถูกจำกัดผ่านเซิร์ฟเวอร์ของ Super Micro, Dell และ Gigabyte ผ่านผู้ค้าปลีกในประเทศ และมีตลาดใต้ดินที่นำชิปจากสต็อกต่างประเทศและตัวกลางในประเทศที่สามเข้าจีน ทำให้ H200 บางส่วนสามารถเข้าถึงจีนได้ทางอ้อม ขณะที่ปักกิ่งยังไม่อนุมัตินำเข้าล็อตใหญ่
ที่ผ่านมา รัฐบาลทรัมป์เริ่มอนุญาตส่งออกชิป H200 ไปจีนเป็นรายกรณีตั้งแต่เดือน ม.ค. แต่นโยบายนี้ไม่ได้ยกเลิกข้อจำกัดสำหรับองค์กรในบัญชี Entity List อย่างมหาวิทยาลัยโพลีเทคนิคตะวันตกเฉียงเหนือ และกฎเดือน ม.ค. ยังกำหนดให้มีมาตรการป้องกันไม่ให้หน่วยงานในบัญชีดำหรือผู้ใช้ทางทหารเข้าถึงชิประยะไกล
ที่ผ่านมา ซีอีโอหวงโต้แย้งมาตลอดว่า การขายต่อเนื่องจะรักษาความเป็นผู้นำทางเทคโนโลยีของสหรัฐฯ และทำให้ลูกค้าจีนยังพึ่งพาเทคโนโลยีอเมริกัน แต่สมาชิกสภาคองเกรสบางส่วนมองว่าชิปทรงพลังช่วยเร่งการพัฒนา AI ของจีน ยกระดับทั้งด้านการออกแบบอาวุธ การวิเคราะห์ข่าวกรอง และการปรับปรุงกองทัพให้ทันสมัย ซึ่งเดโมแครตและรีพับลิกันต่างเรียกร้องมาตรการที่เข้มงวดขึ้น เช่น ระบบติดตามชิปและการกำกับดูแลโดยสภาคองเกรส โดยประธานคณะกรรมาธิการสภาฯ จากรีพับลิกัน 3 คน ขอให้หวงเข้าชี้แจงในวันที่ 18 พ.ย. กรณีการติดต่อกับบุคคลที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นสายลับจีน
***วุฒิสมาชิกรีพับลิกัน เรียกร้องหวงลาออก
เควิน เครเมอร์ วุฒิสมาชิกรีพับลิกันจากคณะกรรมาธิการธนาคารของวุฒิสภา เรียกร้องให้หวงลงจากตำแหน่ง โดยให้สัมภาษณ์ Politico ว่าความเสี่ยงที่ผู้บริหารอาจถูกแบล็กเมล์นั้นสูงมาก และเมื่อเกี่ยวข้องกับชิปที่อ่อนไหวอย่าง Nvidia จึงมีความเห็นว่าหวงจำเป็นต้องพ้นไปจากเก้าอี้
ด้าน ชัค ชูเมอร์ ผู้นำเดโมแครตในวุฒิสภา เรียกร้องให้รัฐบาลชี้แจง พร้อมเร่งอนุมัติมาตรการจำกัดการส่งออกชิปไปจีนให้เข้มงวดขึ้น และกล่าวหาว่าประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ไม่จัดการปัญหาการสอดแนมจากต่างชาติในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีของสหรัฐฯ
*** สายลับพิศวาส
การสอดแนมที่เป็นข่าวกระหึ่มโลกครั้งล่าสุดนั้นเกี่ยวข้องกับ "อลิซ หวง" (หรือ หวง เล่อ) ซึ่งถูกสื่ออเมริกันร่ำลือว่าเป็นสายลับที่รัฐบาลปักกิ่งจ้างมาเพื่อเจาะข้อมูล Nvidia ผ่านความสัมพันธ์ลึกซึ้งกับซีอีโอเจนเซ่น หวง โดยสื่อ The Information รายงานว่า อลิซ หวง ร่วมกับสามีและพี่สาวสร้างเครือข่ายบริษัทในจีนและสิงคโปร์เพื่อจัดหาชิปเอ็นวิเดีย เมื่อคำสั่งซื้อชิปที่ถูกจำกัดการส่งออกติดขัด เธอจึงใช้สายสัมพันธ์กับ Nvidia ช่วยจัดหาสินค้า
รายงานระบุว่า อลิซ หวง ช่วยให้ชิป H100, H200 และ A100 บางส่วน รวมราว 240,000 ชิปไหลเข้าจีน มูลค่าอย่างน้อย 7,500 ล้านดอลลาร์ โดยบางส่วนไปอยู่ในมือ อาลีบาบา เทนเซนต์ และห้องปฏิบัติการ AI ขนาดเล็กของจีน
รายงานชี้ว่า อลิซ หวง เคยเป็นผู้บริหารระดับสูงในบริษัทลงทุนที่เซี่ยงไฮ้ ก่อนเป็นผู้ถือหุ้นรายใหญ่ของ Megaspeed International บริษัทคลาวด์ในสิงคโปร์ ซึ่งเชื่อมโยงกับ Century Litong บริษัทจีนที่ได้สถานะพันธมิตรคลาวด์ที่ Nvidia ให้สิทธิ์เข้าถึงชิปก่อนรายอื่นตั้งแต่ปี 2023 ส่วนไฟแนนเชียลไทมส์รายงานว่า หลายหน่วยงานสหรัฐฯ ผลักดันให้ขึ้นบัญชีดำ Megaspeed แต่กระทรวงพาณิชย์ยังชะลอเรื่องนี้
ขณะที่ Nvidia อยู่ในฐานะศูนย์กลางดราม่า กรรมการอิสระของ Nvidia ได้จ้าง "จุน คิม" หุ้นส่วนสำนักงาน Wachtell Lipton และอดีตอัยการสหรัฐฯ รักษาการประจำเขตใต้ของนิวยอร์ก มานำการสอบสวนภายใน บริษัทแถลงว่าบอร์ดไม่มีเหตุให้เชื่อว่าความมั่นคงของสหรัฐฯ หรือความลับบริษัทได้รับผลกระทบ และหวงให้คำมั่นว่าจะให้ความร่วมมือเต็มที่
ขณะนี้ เอฟบีไอ (FBI) กำลังแยกตรวจสอบว่าหวงตกเป็นเป้าหมายของปฏิบัติการข่าวกรองต่างชาติหรือไม่ เบื้องต้น หวงแจ้งพนักงานเรื่องที่เขาไม่ซื่อสัตย์ต่อภรรยา โดยยังไม่มีการเปิดรายละเอียด มีเพียงการขอโทษผู้บริหารระดับสูงในที่ประชุมปิดเมื่อวันจันทร์ ตามรายงานของซีเอ็นบีซี
***นักลงทุนกังวล Nvidia พึ่งพาตัวบุคคล
สำหรับเจนเซน หวง นั้นเป็นผู้นำ Nvidia มากว่า 3 ทศวรรษ ตัวเขาถือหุ้นราว 3.6% แม้จะไม่ได้ควบคุมเสียงโหวตส่วนใหญ่ แต่การบริหารองค์กรแบบแบนราบ และมีผู้บริหารหลายสิบคนรายงานโดยตรง หุ้น Nvidia ซึ่งแทบไม่เปลี่ยนแปลงเลยตลอดปีนี้ ได้ร่วงลง 9.5% นับตั้งแต่ข่าวปรากฏ ท่ามกลางความกังวลว่าการลงทุนมหาศาลด้าน AI จะให้ผลตอบแทนคุ้มค่าหรือไม่
เบ็ดเสร็จแล้ว Nvidia จึงอยู่ในภาวะที่วิกฤตหนัก มูลค่าหดหาย 4.3 แสนล้านดอลลาร์ในช่วง 2 วันเท่านั้น.