'ดีอี' เล็งออกประกาศราคากลางไรเดอร์ หลัง Lalamove เหลือ 3 บาท/กม.

ค่ารอบ 3 บาท/กม. ต่ำกว่าต้นทุน! 'ดีอี' ขยับแก้ทั้งระบบ มอบ 'ETDA' ศึกษาเรตที่เป็นธรรม ปูทางออกประกาศราคากลางขั้นต่ำคุ้มครองไรเดอร์ทุกแพลตฟอร์ม นัดเคลียร์ Lalamove ใน 15 วัน

เมื่อวันที่ 27 ส.ค.69 กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) เตรียมขยายการแก้ปัญหาค่าตอบแทนไรเดอร์จากกรณี Lalamove ไปสู่แพลตฟอร์มอื่น โดยมอบหมายสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (สพธอ.) หรือ ETDA ศึกษาแนวทางกำหนดหรือประกาศราคากลางขั้นต่ำที่เป็นธรรม หลังพบว่าบางเที่ยวงานมีค่ารอบลดลงเหลือประมาณ 3 บาทต่อกิโลเมตร ต่ำกว่าต้นทุนเบื้องต้นที่กลุ่มไรเดอร์ประเมินไว้ พร้อมนัด Lalamove และตัวแทนไรเดอร์นำข้อมูลกลับมาเทียบกันอีกครั้งภายใน 15 วัน เนื่องจากตัวเลขสัดส่วนงานราคาต่ำของทั้งสองฝ่ายยังแตกต่างกันมาก

นายไชยชนก ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดีอี กล่าวภายหลังเป็นประธานการประชุมหารือร่วมกับ Lalamove ตัวแทนไรเดอร์ ETDA และผู้แทนฝ่ายการเมืองว่า ข้อเรียกร้องหลักของไรเดอร์มี 3 เรื่อง ได้แก่ ค่ารอบ หลักเกณฑ์ลงโทษกรณียกเลิกงานหรือผิดเงื่อนไขของแพลตฟอร์ม และค่าคอมมิชชัน ขณะเดียวกัน ยังมีประเด็นเรื่องราคาค่าบริการที่แตกต่างกัน แม้จุดให้บริการและระยะทางใกล้เคียงกัน

สำหรับค่ารอบ กระทรวงมอบ ETDA ศึกษาต้นทุนและระดับราคาขั้นต่ำที่เหมาะสม โดยจะไม่ได้พิจารณาเฉพาะ Lalamove แต่จะหารือกับแพลตฟอร์มอื่น กลุ่มไรเดอร์จากแพลตฟอร์มอื่น รวมถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อพิจารณาว่าราคาขั้นต่ำควรอยู่ในระดับใดและจะดำเนินการผ่านกลไกใด

นายไชยชนกมองว่า หากภาครัฐจะกำหนดเกณฑ์ขึ้นมา ควรเป็น Minimum หรืออัตราขั้นต่ำที่ทุกฝ่ายยอมรับได้ เพื่อไม่ให้ค่าตอบแทนของไรเดอร์ลดลงต่ำกว่าต้นทุน ขณะที่แพลตฟอร์มยังสามารถแข่งขันด้วยการจ่ายค่าตอบแทนสูงกว่าเกณฑ์ดังกล่าวได้ ส่วนอัตราขั้นต่ำในอนาคตไม่ควรเป็นตัวเลขตายตัว แต่ต้องมีกลไกปรับเปลี่ยนตามต้นทุน เช่น ราคาน้ำมัน หรือสภาวะที่เปลี่ยนแปลงไป

"ผมคิดว่าควรมีการกำหนดราคากลางในระดับหนึ่ง เพื่อสร้างความเป็นธรรมให้กับทุกฝ่าย เนื่องจากไรเดอร์มีต้นทุนในการทำงานที่ค่อนข้างชัดเจน ดังนั้นผลตอบแทนจึงไม่ควรลดต่ำกว่าต้นทุน เพื่อเป็นหลักประกันและคุ้มครองไรเดอร์ในทุกแพลตฟอร์ม" นายไชยชนก กล่าว

อย่างไรก็ตาม แนวทางดังกล่าวยังอยู่ในขั้นศึกษาและยังไม่ได้ข้อสรุปว่า จะออกมาในรูปประกาศราคากลาง กฎหมาย ระเบียบ หรือมาตรการประเภทใด หลังนายไชยชนกถูกถามถึงฐานกฎหมายในการกำหนดราคา และตอบว่ายังต้องพิจารณาก่อนว่าควรอยู่ภายใต้กลไกใด รวมถึงมีหน่วยงานใดต้องเข้ามาเกี่ยวข้อง

ระหว่างที่ยังไม่มีราคากลาง กลุ่มไรเดอร์เสนอค่ารอบ 10 บาทต่อกิโลเมตร ขณะที่กระทรวงเห็นว่ายังไม่สามารถใช้ตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อสรุปได้ทันที เพราะต้องนำต้นทุน ผลต่อการแข่งขัน และข้อมูลด้านอื่นมาคำนวณประกอบ เบื้องต้นไรเดอร์ประเมินต้นทุนประมาณ 3.70 บาทต่อกิโลเมตร ส่วนตัวแทนไรเดอร์อธิบายเป็นตัวเลขกลมประมาณ 4 บาทต่อกิโลเมตร โดยยังไม่รวมต้นทุนแฝง

ด้าน Lalamove รับว่ามีบางงานที่ค่ารอบอยู่ในระดับประมาณ 3 บาทต่อกิโลเมตร และเห็นว่าราคาลักษณะดังกล่าวไม่เป็นธรรม โดยบริษัทจะกลับไปดำเนินการในช่วงก่อนการหารือรอบถัดไป แต่ยังไม่ได้ข้อสรุปว่าจะปรับเป็นเท่าใด ขณะที่ข้อเสนอให้ปรับงานที่ต่ำมากขึ้นมาอยู่ในช่วงประมาณ 5-6 บาทต่อกิโลเมตรเป็นการชั่วคราวนั้น บริษัทยังไม่ได้รับปาก

อีกประเด็นที่ต้องหาข้อสรุปคือสัดส่วนของงานที่มีค่ารอบประมาณ 3 บาทต่อกิโลเมตร เนื่องจากฝั่งไรเดอร์ให้ข้อมูลว่าอาจมีประมาณ 70-80% ของเที่ยวงาน ขณะที่ Lalamove ประเมินจากข้อมูลของบริษัทว่าอยู่ที่ประมาณ 5% ของออเดอร์ทั้งหมด ทั้งสองฝ่ายจึงจะนำข้อมูลรายละเอียดกลับมาแสดงในการหารืออีกครั้งภายใน 15 วัน เพื่อให้เห็นตัวเลขที่ตรงกันก่อนพิจารณาระดับค่าตอบแทนในระยะต่อไป

ทั้งนี้ Lalamove อธิบายด้วยว่า การคำนวณค่าตอบแทนมีหลายปัจจัย ทั้งคะแนนของไรเดอร์ ระยะเวลา รวมถึง Demand-Supply โดยเฉพาะปริมาณความต้องการใช้บริการและจำนวนผู้ให้บริการในระบบ ซึ่งมีผลต่อการกำหนดราคาเพื่อเพิ่มปริมาณออเดอร์ ขณะที่ฝ่ายไรเดอร์เห็นว่า ไม่ว่าความต้องการใช้บริการจะอยู่ระดับใด ค่ารอบไม่ควรลดลงจนต่ำกว่าต้นทุน เพราะจะทำให้ผู้ปฏิบัติงานไม่สามารถทำงานต่อได้อย่างคุ้มค่า

ส่วนข้อสงสัยเรื่องลูกค้าเรียกใช้บริการในระยะทางใกล้เคียงกันแต่ได้รับราคาแตกต่างกัน นายไชยชนกกล่าวว่า แพลตฟอร์มได้อธิบายวิธีคำนวณที่เกี่ยวข้องกับข้อมูล Location การใช้ระบบของ Google รวมถึงการกำหนดรัศมีและพื้นที่ย่อยในการคำนวณ หลังได้รับคำอธิบาย กลุ่มไรเดอร์ไม่ได้ติดใจในประเด็นดังกล่าวเพิ่มเติม

อย่างไรก็ดี การหารือเรื่องราคาเชื่อมโยงไปถึงคำถามว่า ภาครัฐสามารถเข้าถึงข้อมูลหรือกลไกอัลกอริทึมของแพลตฟอร์มได้มากเพียงใด นายไชยชนกกล่าวว่า ปัจจุบันยังไม่มีอำนาจเข้าถึงข้อมูลดังกล่าวในลักษณะที่ถูกถาม แต่ร่าง พ.ร.บ.เศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล ที่อยู่ระหว่างดำเนินการ มีหลักการให้แพลตฟอร์มต้องส่งหรือเปิดเผยข้อมูลบางประเภทที่กำหนดว่าเป็นข้อมูลสำคัญและจำเป็น ซึ่งจะเพิ่มเครื่องมือในการกำกับดูแลแพลตฟอร์มในอนาคต

สำหรับค่าคอมมิชชัน นายไชยชนกเห็นว่า การพิจารณาความเป็นธรรมไม่ควรดูเฉพาะตัวเลขค่า GP หรือ Commission Fee เพียงรายการเดียว แต่ต้องพิจารณา Total Take Rate หรือภาระค่าธรรมเนียมทั้งหมดที่แพลตฟอร์มเรียกเก็บ รวมถึงค่าโปรโมชั่นและค่าใช้จ่ายประเภทอื่น เพราะค่าคอมมิชชัน 20% เพียงตัวเลขเดียวอาจยังไม่เพียงพอที่จะตัดสินว่าสูงหรือต่ำ หากยังไม่ทราบว่ามีค่าใช้จ่ายอื่นประกอบอีกเท่าใด ขณะที่ Lalamove จะนำข้อเสนอเรื่องค่าคอมมิชชันกลับไปศึกษาภายในเพิ่มเติม

นายไชยชนกอธิบายว่า หากค่าคอมมิชชัน 20% เป็นอัตราคงที่และไม่มีภาระค่าใช้จ่ายอื่นเพิ่ม ขณะที่ค่าบริการอยู่ในระดับเหมาะสม ก็อาจแตกต่างจากกรณีที่แพลตฟอร์มเรียกค่าคอมมิชชัน 20% แล้วยังมีค่าโปรโมชั่นหรือค่าใช้จ่ายอื่นตามมา ดังนั้นการพิจารณาต้องดูภาระรวม ไม่ใช่ตัดสินจากค่าคอมมิชชันรายการเดียว

ส่วนหลักเกณฑ์ลงโทษ Lalamove ตกลงลดระยะเวลาลงโทษกรณียกเลิกงานจากเดิม 3 วัน เหลือ 1 วัน โดยจะเริ่มมีผลในวันถัดจากการแถลง ส่วนปัญหาการยกเลิกออเดอร์แล้วไปตกลงรับงานกันนอกระบบ แพลตฟอร์มให้ข้อมูลว่าเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้บริษัทสูญเสียรายได้ และอาจเกี่ยวข้องกับการออกแบบคะแนนและค่าตอบแทนในระบบ

นายไชยชนกมองว่าปัญหาดังกล่าวต้องพิจารณาทั้งสองด้าน เพราะในมุมของไรเดอร์ เมื่อเห็นว่าค่าตอบแทนไม่เป็นธรรมก็อาจเลือกไปรับงานภายนอกแพลตฟอร์ม ขณะที่บริษัทต้องรับผลจากรายได้ที่หายไป หากต่างฝ่ายต่างแก้ปัญหาจากมุมของตัวเองเพียงด้านเดียว สถานการณ์จะวนกลับไปมา จึงต้องหาแนวทางที่ทำให้แพลตฟอร์มและผู้ปฏิบัติงานสามารถอยู่ร่วมกันได้

ด้านตัวแทนไรเดอร์ให้ข้อมูลว่า เมื่อประมาณ 3 ปีก่อน ค่ารอบเคยอยู่ที่ประมาณ 13 บาทต่อกิโลเมตร ก่อนลดลงเหลือประมาณ 10 บาท และปรับลดลงต่อเนื่องในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา กลุ่มจึงเสนอค่ารอบที่ 10 บาทต่อกิโลเมตร โดยเมื่อหักค่าคอมมิชชัน Lalamove 20% จะเหลือประมาณ 8 บาทต่อกิโลเมตร ขณะที่ต้นทุนที่ประเมินเป็นตัวเลขกลมอยู่ที่ประมาณ 4 บาทต่อกิโลเมตร ยังไม่รวมต้นทุนแฝง รวมถึงค่าใช้จ่ายเมื่อเจ็บป่วยหรือเกิดอุบัติเหตุ

"ยืนยันว่าพวกเรายืนราคาที่ 10 บาทต่อกิโลเมตร โดยในราคานี้หัก 20% เราจะเหลือ 8 บาท ต้นทุน 4 บาท ไม่รวมต้นทุนแฝง เราจะเหลือตรงนั้นมากน้อยไว้จุนเจือตัวเราเอง เวลาเจ็บป่วยไข้ หรือเกิดอุบัติเหตุ" ตัวแทนไรเดอร์ กล่าว

ตัวแทนไรเดอร์ยังกล่าวว่า ที่ผ่านมาไม่ได้รับการแจ้งล่วงหน้าเมื่อค่ารอบมีการเปลี่ยนแปลง และมองว่าราคาปัจจุบันไม่มีมาตรฐานที่ชัดเจน เนื่องจากพบกรณีลูกค้าต่างบัญชีเรียกใช้บริการจากจุดเดียวกันและระยะทางเท่ากัน แต่ได้ราคาต่างกัน

ดร.ชัยชนะ มิตรพันธ์ ผู้อำนวยการ ETDA อธิบายว่า หลักเกณฑ์ที่กำหนดให้แพลตฟอร์มแจ้งการเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขล่วงหน้า 15 วัน ใช้กับบริการประเภทขนส่งคน เนื่องจากมีลักษณะการให้บริการและการกำหนดอัตราค่าโดยสารที่เกี่ยวข้องกับกรมการขนส่งทางบก ขณะที่บริการขนส่งสิ่งของยังไม่มีการกำหนดราคากลางในรูปแบบเดียวกัน จึงเป็นหนึ่งในเหตุผลที่กระทรวงมอบ ETDA ไปศึกษาต้นทุนและแนวทางกำกับเพิ่มเติม ทั้งจาก Lalamove ไรเดอร์ แพลตฟอร์มอื่น และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ด้าน นายเซีย จำปาทอง สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน กล่าวว่า ปัญหาค่ารอบไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะใน Lalamove แต่มีคนทำงานจากแพลตฟอร์มอื่นร้องเรียนเช่นเดียวกัน โดยประเด็นเร่งด่วนขณะนี้คือทำให้ข้อมูลของบริษัทและไรเดอร์ตรงกัน หลังตัวเลขสัดส่วนงานที่ได้ค่ารอบประมาณ 3 บาทต่อกิโลเมตรแตกต่างกันระหว่าง 5% กับราว 80% ซึ่งการหารืออีกครั้งใน 15 วันจะช่วยให้เห็นข้อเท็จจริงและนำไปสู่การพิจารณาว่าค่าตอบแทนควรปรับขึ้นได้เท่าใด

นายเซียยังกล่าวถึงสถานะของไรเดอร์ว่า มุมมองส่วนตัว คนทำงานกลุ่มนี้ถือเป็นแรงงาน แม้ที่ผ่านมาเคยมีกรณีพนักงานตรวจแรงงานมีคำสั่งว่าเป็นแรงงาน ก่อนที่เจ้าของแพลตฟอร์มจะนำเรื่องเข้าสู่กระบวนการศาลและศาลมีคำตัดสินว่าไม่ได้มีสถานะเป็นลูกจ้าง อย่างไรก็ตาม มองว่าไรเดอร์ยังทำงานภายใต้กฎ การควบคุม และมาตรการลงโทษจากแพลตฟอร์ม จึงควรมีหลักประกันด้านสิทธิสำหรับคนทำงานกลุ่มนี้

"ฝ่ายนิติบัญญัติกำลังพิจารณาแนวทางรับรองสิทธิของแรงงานแพลตฟอร์ม และหากกลไกที่มีอยู่ไม่สามารถแก้ปัญหาหรือคุ้มครองคนทำงานได้เพียงพอ ในอนาคตอาจจำเป็นต้องมีกฎหมายเข้ามาดูแลโดยเฉพาะ" นายเซีย กล่าว

สำหรับขั้นตอนหลังจากนี้ กระทรวงดีอีจะทำหน้าที่เป็นตัวกลางต่อเนื่อง โดย Lalamove และกลุ่มไรเดอร์จะกลับไปจัดเตรียมข้อมูลเกี่ยวกับค่ารอบ สัดส่วนงานที่อยู่ในระดับต่ำ และประเด็นอื่นที่มีข้อโต้แย้ง ก่อนนำกลับมาหารือภายใน 15 วัน ขณะที่ ETDA จะศึกษาราคาขั้นต่ำ ต้นทุน และรูปแบบการกำกับที่เหมาะสม เพื่อขยายการพิจารณาไปยังอุตสาหกรรมแพลตฟอร์มโดยรวม ไม่จำกัดเฉพาะกรณี Lalamove