เหยื่อสแกมมีลุ้นได้เงินคืนเร็วขึ้น 12 ส.ค.69 กฎใหม่เริ่มใช้ หากตามเงินเจอและอายัดทัน ปปง.สั่งคืนได้ไม่ต้องขอศาลก่อน เปิดสิทธิยื่นศาล 30 วัน เงินหลายเหยื่อปะปนแบ่งคืนตามสัดส่วน
วันนี้ (12 ส.ค.69) กฎกระทรวงการคืนเงินให้แก่ผู้เสียหายจากอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. 2569 เริ่มมีผลบังคับใช้ เปิดทางให้เงินที่ธนาคารหรือผู้ให้บริการระงับไว้จากคดีหลอกลวงออนไลน์ สามารถเข้าสู่กระบวนการคืนให้ผู้เสียหายผ่านคณะกรรมการธุรกรรมของสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) ได้ โดยไม่ต้องส่งเรื่องไปขอคำสั่งศาลก่อนทุกกรณีเหมือนกระบวนการที่ใช้ศาลเป็นตัวตัดสินตั้งแต่ต้น อย่างไรก็ตาม ผู้ที่ไม่เห็นด้วยกับคำสั่งยังมีสิทธินำเรื่องขึ้นศาลแพ่งได้ภายหลัง
กฎใหม่นี้ไม่ได้หมายความว่า ผู้ที่ถูกมิจฉาชีพหลอกโอนเงินจะยื่นเรื่องแล้วได้เงินคืนทันที เพราะเงื่อนไขสำคัญคือ ต้องมีเงินหรือสินทรัพย์ที่เกี่ยวข้องกับคดีถูกระงับไว้ และ ปปง. ต้องตรวจสอบก่อนว่าเงินก้อนดังกล่าวเกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยีจริง รวมถึงตรวจว่ามีผู้เสียหายที่สามารถเชื่อมโยงกับเส้นทางเงินนั้นหรือไม่
ขั้นตอนจะเริ่มจากธนาคาร ผู้ให้บริการเงินอิเล็กทรอนิกส์ หรือผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัล ส่งข้อมูลธุรกรรมที่ถูกระงับมายัง ปปง. โดยข้อมูลที่ใช้ตรวจสอบครอบคลุมทั้งเจ้าของบัญชี จำนวนเงินที่เหลือ เส้นทางการทำธุรกรรม ตลอดจนข้อมูลคดีและหลักฐานที่เกี่ยวข้อง จากนั้นเจ้าหน้าที่สามารถตรวจสอบข้อมูลเพิ่มเติมจากหน่วยงานรัฐ สถาบันการเงิน หรือผู้ประกอบธุรกิจที่เกี่ยวข้องได้
หากตรวจแล้วมีเหตุเชื่อว่า บัญชีหรือเงินที่ระงับไว้เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยีและมีผู้เสียหาย ปปง. จะประกาศข้อมูลตามขั้นตอนในราชกิจจานุเบกษา เพื่อเปิดให้ผู้เสียหายยื่นคำร้องขอรับเงินคืน และเปิดให้เจ้าของบัญชีหรือผู้ที่อ้างสิทธิในเงินก้อนเดียวกันยื่นคัดค้าน โดยต้องดำเนินการภายใน 90 วันนับจากวันที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ไม่ใช่ 90 วันนับจากวันที่ประชาชนถูกหลอก
ผู้เสียหายจึงยังต้องมีหลักฐานแสดงว่าเป็นเจ้าของความเสียหายจริง และเงินที่ขอคืนนั้นเชื่อมโยงกับคดีของตัวเอง เมื่อได้รับคำร้องแล้ว เจ้าหน้าที่จะตรวจทั้งตัวผู้เสียหาย จำนวนความเสียหาย หลักฐานการทำธุรกรรม และตรวจด้วยว่าเคยได้รับเงินหรือสินทรัพย์คืนไปแล้วหรือไม่ หากเอกสารครบ เจ้าหน้าที่ต้องออกใบรับคำร้องภายใน 7 วัน ส่วนกรณีข้อมูลไม่ครบจะให้ผู้ยื่นนำเอกสารหรือหลักฐานมาเพิ่มเติมภายในเวลาที่กำหนด
หากพบว่าผู้ยื่นไม่ใช่ผู้เสียหาย หรือได้รับเงินคืนครบทั้งหมดแล้ว สามารถเสนอให้ยกคำร้องได้ เช่นเดียวกับผู้ที่ไม่ส่งหลักฐานเพิ่มเติมให้ครบตามกำหนด ขณะที่ผู้คัดค้านจะต้องแสดงข้อเท็จจริงหรือหลักฐานว่า เงินส่วนที่ตนอ้างสิทธิไม่ได้เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยี
อีกจุดสำคัญคือ กฎไม่ได้ใช้หลักใครยื่นก่อนได้เงินก่อน หากตรวจเส้นทางเงินได้ชัดว่าเงินที่ระงับไว้เป็นของผู้เสียหายรายใด ก็สามารถเสนอคืนให้รายนั้นตามจำนวนที่ตรวจสอบได้ แต่ถ้าเงินของผู้เสียหายหลายคนถูกโอนมาปะปนกันจนแยกไม่ได้ว่าเป็นของใคร กฎกำหนดให้จัดสรรเงินคืน ตามสัดส่วนความเสียหายของผู้เสียหายแต่ละราย
หมายความว่า หากเหยื่อหลายรายเสียเงินรวมกันมากกว่าเงินที่สามารถตามกลับมาได้ ทุกคนอาจไม่ได้รับเงินคืนเต็มจำนวน เช่น เงินที่ระงับไว้เหลือน้อยกว่าความเสียหายทั้งหมด ก็ต้องแบ่งเงินก้อนที่เหลือตามสัดส่วน ไม่ใช่นำเงินทั้งหมดไปคืนให้ผู้เสียหายเพียงรายเดียว ส่วนกรณีสินทรัพย์ดิจิทัล การพิจารณาความเสียหายจะดูมูลค่าในช่วงที่ผู้เสียหายโอนสินทรัพย์นั้นให้ผู้กระทำผิด
เมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจสอบเสร็จ เรื่องจะถูกเสนอให้ คณะกรรมการธุรกรรม ปปง. พิจารณา หากเห็นว่าผู้ยื่นมีสิทธิได้รับเงินคืน คณะกรรมการสามารถมีคำสั่งคืนเงินหรือสินทรัพย์ดิจิทัลให้ผู้เสียหายได้ ส่วนกรณีมีผู้คัดค้าน คณะกรรมการจะพิจารณาด้วยว่าคำคัดค้านมีน้ำหนักหรือไม่ หากเห็นว่าเงินส่วนที่คัดค้านไม่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรม ก็จะไม่นำเงินส่วนนั้นไปคืนแก่ผู้เสียหาย
จุดเปลี่ยนจากกระบวนการเดิมอยู่ตรงนี้ เพราะคำสั่งคืนเงินสามารถออกโดยคณะกรรมการธุรกรรมได้ โดยไม่ต้องรอคำสั่งศาลก่อน แต่ไม่ได้ตัดสิทธิการใช้ศาลออกไป หลังมีคำสั่ง ปปง. ต้องแจ้งผู้เสียหายและผู้คัดค้าน หากฝ่ายใดไม่เห็นด้วย สามารถยื่นคำร้องต่อศาลแพ่งได้ ภายใน 30 วันนับจากวันที่ได้รับแจ้งคำสั่ง
หากครบ 30 วันแล้วไม่มีใครยื่นเรื่องต่อศาล ปปง. จะเดินหน้าตามคำสั่งคืนเงินได้ แต่ถ้ามีผู้ยื่นคำร้องต่อศาลแพ่ง ปปง. ต้องหยุดดำเนินการในส่วนที่เป็นข้อพิพาทไว้ก่อน และรอจนศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งถึงที่สุด จึงดำเนินการต่อได้
เมื่อคำสั่งสามารถดำเนินการได้ ปปง. จะแจ้งไปยังตำรวจ หน่วยงานปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี และธนาคารหรือผู้ประกอบธุรกิจที่ถือเงินหรือสินทรัพย์ไว้ เพื่อดำเนินการตามคำสั่ง ก่อนส่งเงินหรือสินทรัพย์มายัง ปปง. และเมื่อ ปปง. ได้รับแล้ว กฎกำหนดให้คืนไปยังบัญชีเงินฝาก บัญชีเงินอิเล็กทรอนิกส์ หรือกระเป๋าสินทรัพย์ดิจิทัลที่ผู้เสียหายแจ้งไว้โดยเร็ว หากช่องทางเดิมใช้ไม่ได้ เจ้าหน้าที่จะติดต่อให้ผู้เสียหายแจ้งช่องทางใหม่
สำหรับสินทรัพย์ดิจิทัล หากมีค่าใช้จ่ายจากการโอนหรือการแปลงสินทรัพย์เพื่อคืนให้ผู้เสียหาย ค่าใช้จ่ายดังกล่าวเป็นภาระของผู้เสียหาย และสามารถหักออกจากเงินหรือสินทรัพย์ที่จะได้รับคืนได้
การเริ่มใช้กฎกระทรวงเกิดขึ้นท่ามกลางความเสียหายจากสแกมเมอร์ที่ยังอยู่ในระดับสูง แม้ข้อมูลสำนักงานตำรวจแห่งชาติที่กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมเปิดเผยเมื่อเดือน พ.ค.69 ระบุว่า ความเสียหายเฉลี่ยลดจากประมาณวันละ 100 ล้านบาท เหลือวันละ 25 ล้านบาท ขณะที่ผลสำรวจ State of Scams in Southeast Asia 2025 ที่ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) นำมาเผยแพร่ พบว่า ผู้เสียหายในไทยเพียง 29% ได้รับเงินคืนบางส่วน
กฎกระทรวงฉบับนี้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 14 พ.ค.69 และกำหนดให้มีผลเมื่อพ้น 90 วันนับจากวันประกาศ กระทรวงดีอีจึงกำหนดวันที่ 12 ส.ค.69 เป็นวันเริ่มบังคับใช้ โดยสาระสำคัญไม่ได้รับประกันว่าเหยื่อทุกรายจะได้เงินคืนเต็มจำนวน แต่สร้างกระบวนการให้เงินที่ยังตามและระงับไว้ได้ มีช่องทางกลับคืนถึงผู้เสียหายโดยไม่จำเป็นต้องรอให้ศาลมีคำสั่งก่อนในทุกกรณี