'ดีอี' สั่ง ETDA เร่งรีไรท์กฎหมาย DPS จากแค่รับแจ้ง สู่เครื่องมือกำกับแพลตฟอร์มจริง ครอบคลุมค่า GP เงื่อนไขการค้า และอำนาจต่อรองผู้ขาย
น.ส.แนน บุณย์ธิดา สมชัย รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) เปิดเผยว่า กระทรวงดีอีได้เร่งติดตามความคืบหน้าการปรับปรุงพระราชกฤษฎีกา (พ.ร.ฎ) การประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 หรือกฎหมาย DPS ซึ่งอยู่ภายใต้การดำเนินงานของสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (สพธอ.) หรือ ETDA เพื่อยกระดับการกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น หลังจากกฎหมายปัจจุบันยังมีข้อจำกัดสำคัญด้านอำนาจบังคับใช้ แม้ ETDA จะมีหน้าที่ดูแลแพลตฟอร์มโดยตรงก็ตาม
"ภายในสัปดาห์นี้ ETDA จะต้องรายงานต่อกระทรวงดีอีว่า การทบทวนและปรับปรุงกฎหมาย DPS ดำเนินการไปถึงขั้นตอนไหนแล้ว และมีประเด็นใดที่ต้องเร่งแก้ไขเพิ่มเติม โดยเฉพาะเรื่องอำนาจกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัล ซึ่งที่ผ่านมา ETDA ทำได้หลักๆ ในส่วนของการรับแจ้งการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์ม แต่ยังไม่มีเครื่องมือทางกฎหมายเพียงพอในการเข้าไปตรวจสอบ กำกับ หรือดำเนินการกับปัญหาที่เกิดขึ้นบนแพลตฟอร์มได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ" น.ส.แนนกล่าว
ทั้งนี้ กระทรวงดีอีเห็นว่า การกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลไม่ควรหยุดอยู่เพียงการรับแจ้งข้อมูลจากผู้ประกอบธุรกิจเท่านั้น แต่ต้องพัฒนาไปสู่ระบบกำกับดูแลที่สามารถดำเนินการได้จริง โดยเฉพาะประเด็นที่กระทบต่อผู้ค้า ผู้บริโภค และการแข่งขันในตลาดออนไลน์ ไม่ว่าจะเป็นค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม หรือ ค่า GP เงื่อนไขการให้บริการ อำนาจต่อรองระหว่างแพลตฟอร์มกับผู้ขาย รวมถึงพฤติกรรมทางธุรกิจที่อาจสร้างความไม่เป็นธรรมในระบบเศรษฐกิจดิจิทัล
น.ส.แนน กล่าวว่า แนวทางในระยะนี้มีแนวโน้มใช้วิธีแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายเดิม มากกว่าการยกร่างกฎหมายฉบับใหม่ เนื่องจากหากเริ่มจัดทำกฎหมายใหม่ทั้งหมดจะต้องใช้เวลานาน ทั้งขั้นตอนการรับฟังความคิดเห็น การจัดทำร่างกฎหมาย และกระบวนการพิจารณาตามระบบราชการ ขณะที่ปัญหาบนแพลตฟอร์มดิจิทัลกำลังขยายตัวรวดเร็วและส่งผลกระทบต่อผู้ประกอบการในวงกว้าง ดังนั้น การแก้ไขกฎหมาย DPS จึงเป็นแนวทางที่เหมาะสมกว่า เพื่อให้รัฐมีเครื่องมือกำกับดูแลที่ทันต่อสถานการณ์
"การออกแบบกฎหมายต้องทำอย่างสมดุล โดยควรมีกลไกหรือผู้เชี่ยวชาญที่เข้าใจทั้งระบบราชการและภาคเอกชนเข้ามาช่วยพิจารณา เพราะหากปล่อยให้ภาครัฐกำหนดกรอบเพียงฝ่ายเดียว กฎหมายอาจให้น้ำหนักกับมุมมองของราชการมากเกินไป แต่หากเปิดให้ภาคเอกชนมีบทบาทมากเกินไป ก็อาจทำให้กติกาเอนเอียงไปตามผลประโยชน์ทางธุรกิจ ดังนั้น สิ่งสำคัญคือการออกแบบกฎหมายให้คุ้มครองทุกฝ่าย และสามารถบังคับใช้ได้จริง" น.ส.แนนกล่าว
นอกจากนี้ กระทรวงดิอียังต้องประสานการทำงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะกระทรวงพาณิชย์ ซึ่งมีข้อมูลจากปัญหาหน้างานของผู้ประกอบการค้า และสามารถนำมาประกอบการพิจารณาปรับปรุงกฎหมายของ ETDA ได้ เนื่องจากการค้าหน้าร้านกับการค้าบนแพลตฟอร์มออนไลน์มีหลักพื้นฐานคล้ายกัน เพียงแต่เปลี่ยนพื้นที่การซื้อขายจากหน้าร้านจริงไปอยู่บนระบบดิจิทัล
ดังนั้น ประสบการณ์ของกระทรวงพาณิชย์ในเรื่องการกำกับดูแลการค้า การคุ้มครองผู้ประกอบการรายย่อย และการป้องกันพฤติกรรมทางการค้าที่ไม่เป็นธรรม จึงสามารถนำมาเป็นโจทย์สำคัญให้ ETDA ใช้ประกอบการปรับปรุงกฎหมาย DPS โดยเฉพาะการกำกับเงื่อนไขทางการค้า และการป้องกันไม่ให้แพลตฟอร์มขนาดใหญ่ใช้อำนาจเหนือตลาดจนกระทบต่อการแข่งขัน
สำหรับบริการที่เกี่ยวข้องกับแพลตฟอร์ม เช่น บริการขนส่งหรือไรเดอร์ น.ส.แนน กล่าวว่า จำเป็นต้องแยกประเด็นการกำกับดูแลเป็นหมวดหมู่ให้ชัดเจน โดยในระยะเริ่มต้นอาจยังไม่ลงลึกถึงรายละเอียดทั้งหมดของธุรกิจไรเดอร์ แต่สิ่งที่ต้องเร่งดำเนินการก่อนคือการยืนยันตัวตนของผู้ให้บริการ โดยเฉพาะการผลักดันให้ผู้ขับขี่มีใบขับขี่สาธารณะ เพื่อให้สามารถตรวจสอบตัวตน ประวัติ และความรับผิดชอบของผู้ให้บริการได้ชัดเจนมากขึ้น
ขณะเดียวกัน หากพบกรณีการใช้บัญชีของบุคคลอื่นในการให้บริการบนแพลตฟอร์ม ก็เป็นอีกประเด็นที่ ETDA ต้องเข้าไปดูแล เนื่องจากเกี่ยวข้องโดยตรงกับระบบยืนยันตัวตน ความปลอดภัยของผู้ใช้บริการ และความรับผิดชอบของแพลตฟอร์มในการบริหารจัดการผู้ให้บริการในระบบของตนเอง
"เป้าหมายสำคัญของการปรับปรุงกฎหมาย DPS คือการทำให้ ETDA มีอำนาจกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลได้จริง ไม่ใช่มีบทบาทเพียงการรับแจ้งข้อมูลจากผู้ประกอบธุรกิจเท่านั้น โดยกฎหมายใหม่ต้องทำให้รัฐสามารถติดตาม ตรวจสอบ และจัดการปัญหาบนแพลตฟอร์มได้อย่างเป็นระบบ เพื่อให้การเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัลเกิดขึ้นบนกติกาที่เป็นธรรมต่อทั้งผู้ประกอบการ ผู้บริโภค และผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม" น.ส.แนนกล่าว
