มาตรการจำกัดการส่งออกสินค้าสองวัตถุประสงค์ (dual-use items)และแร่ธาตุหายากของจีน เพื่อยับยั้งการสร้าง"ลัทธิทหารนิยมใหม่" ของญี่ปุ่นอย่างเด็ดขาดนั้น ชกเข้าเป้าตรงจุดอ่อนของญี่ปุ่นอย่างจัง นายจาง เสี่ยวหรง ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยเทคโนโลยีล้ำสมัยในกรุงปักกิ่งและผู้เชี่ยวชาญคนอื่น ๆ ของจีนระบุ
จีนต่อยเข้าเป้าหมายแค่ไหน สะท้อนให้เห็นได้จากเมื่อเดือนมิถุนายนบริษัทมิตซูบิชิ อิเล็กทริคต้องประกาศริเริ่มโครงการการแยกชิ้นส่วนเครื่องปรับอากาศที่ไม่ได้ใช้งานแล้วเพื่อสกัดแร่ธาตุหายากออกมา
ตามรายงานของสำนักข่าวนิกเกอิเอเชีย มาตรการดังกล่าวส่งผลให้การส่งออกแร่ธาตุหายากของจีนไปยังญี่ปุ่นลดลงกว่า 80% ในเดือนมีนาคมและเมษายนเมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีที่แล้ว ญี่ปุ่นต้องเร่งหาแร่ธาตุหายากจากแหล่งอื่นมาป้อน
"ในขั้นแรก เราจะถอดคอมเพรสเซอร์ออกจาก outdoor unit ที่เก็บมาใช้ใหม่ แล้วแยกชิ้นส่วน จากนั้นจะสกัดแม่เหล็กที่มีแร่ธาตุหายาก เช่น นีโอไดเมียม นำมากลั่น และนำกลับมาใช้ใหม่ในผลิตภัณฑ์ โครงการริเริ่มนี้หมายความว่าประมาณ 35 % ของแร่ธาตุหายากที่จำเป็นในการผลิตเครื่องปรับอากาศสามารถหาได้จากวัสดุรีไซเคิล" บริษัทมิตซูบิชิ อิเล็กทริก กล่าวในแถลงการณ์
โครงการรีไซเคิลนี้เกิดขึ้น หลังจากที่สำนักคณะรัฐมนตรีของญี่ปุ่นและสถาบันวิจัยทางทะเลแห่งชาติประกาศเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ว่า สามารถนำโคลนซึ่งเชื่อว่ามีแร่ธาตุหายากขี้นมาจากใต้พื้นมหาสมุทรแปซิฟิกที่ระดับความลึก 6,000 เมตร ใกล้กับเกาะมินามิโทริชิมะ อันห่างไกล
นายจางมองโครงการริเริ่มของมิตซูบิชิ อิเล็กทริกและการขุดแร่ในทะเลลึกนั้นว่า ใช้ต้นทุนสูงมาก ซึ่งอาจจะแพงกว่าการซื้อแร่ดิบโดยตรงเสียอีก นอกจากนั้น การรีไซเคิลเครื่องปรับอากาศหนึ่งเครื่องให้แร่ธาตุหายากที่ใช้งานได้เพียงไม่กี่สิบกรัมเท่านั้นและส่วนใหญ่เป็นแร่ธาตุหายากชนิดเบา ส่วนแร่หายากชนิดหนัก ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับการผลิตรถยนต์ไฟฟ้าและการใช้งานทางทหารแทบจะไม่มีอยู่ในขยะประเภทนี้เลย
นักวิเคราะห์อุตสาหกรรมชาวจีนอีกคนชี้ว่า เครื่องปรับอากาศแบบอินเวอร์เตอร์ ซึ่งใช้มอเตอร์ไฟฟ้าชนิดซิงโครนัสแบบใช้แม่เหล็กถาวรเท่านั้นที่มีแร่ธาตุหายาก โดยเฉพาะในแม่เหล็กนีโอไดเมียม-เหล็ก-โบรอนที่อยู่ภายในโรเตอร์คอมเพรสเซอร์ แต่ส่วนประกอบอื่นๆ เช่น แผงวงจร พัดลม และท่อทองแดง แทบไม่มีแร่ธาตุหายากเลย
เครื่องปรับอากาศอินเวอร์เตอร์ขนาด 1.5 แรงม้าที่ผลิตในประเทศจีนโดยทั่วไปจะมีส่วนประกอบของโลหะผสมนีโอไดเมียม-เหล็ก-โบรอนประมาณ 186 กรัม ซึ่งเทียบเท่ากับธาตุหายากบริสุทธิ์ประมาณ 55.8 กรัม ในขณะที่เครื่องปรับอากาศอินเวอร์เตอร์ขนาด 1 แรงม้าที่ผลิตในญี่ปุ่นขนาดเล็กกว่าจะมีส่วนประกอบของโลหะผสมประมาณ 35 กรัม หรือเทียบเท่ากับธาตุหายากบริสุทธิ์ ประมาณ 10.5 กรัม นักวิเคราะห์ผู้นี้กล่าวโดยอ้างอิงการวิเคราะห์ด้านอุตสาหกรรม
ผู้เชี่ยวชาญชาวจีนคนอื่น ๆ รวมทั้งนายจาง ตั้งข้อสังเกตว่า โครงการรีไซเคิลและการอ้างสิทธิ์ในการขุดแร่หายากในทะเลลึกเป็นแค่การประชาสัมพันธ์และอาจช่วยเสริมสร้างความรู้สึกมั่นคงด้านทรัพยากรได้บ้างในระยะสั้น แต่ไม่สามารถแก้ปัญหาการขาดแคลนแร่ธาตุหายากในระดับฐานรากของญี่ปุ่นได้ เนื่องจากปัญหาคอขวดที่แท้จริงอยู่ที่เทคโนโลยีการกลั่นและการแปรรูป ซึ่งยังคงกระจุกตัวอยู่ในประเทศจีนเป็นส่วนใหญ่ รวมถึงห่วงโซ่อุตสาหกรรมทั้งหมดด้วย
ที่มา : โกลบอลไทมส์