โดย ร่มฉัตร จันทรานุกูล
ภาคการท่องเที่ยวจีนกลายเป็นหนึ่งในภาคที่มีความสำคัญต่อการกระตุ้นเศรษฐกิจจีน จะเห็นได้จากรัฐบาลจีนได้มีการฟรีวีซ่าให้กับหลากหลายประเทศอย่างต่อเนื่อง โดยมีเป้าหมายเปิดประเทศต้อนรับนักท่องเที่ยวจากต่างประเทศมากขึ้นและเพิ่มความร่วมมือกับนานาชาติ ฟื้นฟูเศรษฐกิจของประเทศหลังจากปิดประเทศมาเป็นเวลา 3 ปี (2020-2023) หลังโควิด-19 จีนมีนักท่องเที่ยวต่างชาติพุ่งสูงอย่างรวดเร็ว และนักท่องเที่ยวไทยก็เป็นอีกกลุ่มนักท่องเที่ยวที่เดินทางไปจีนมากขึ้นหลังจากที่จีนให้ฟรีวีซ่า ในปี 2025 ตลาดการท่องเที่ยวภายในประเทศของจีนทำสถิติอีกครั้ง ขณะที่การท่องเที่ยวขาเข้าฟื้นตัวอย่างเต็มรูปแบบ โดยทั้งสองส่วนมีบทบาทสำคัญต่อเศรษฐกิจของจีน และกลายเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจจากทั้งภาควิชาการและภาคอุตสาหกรรม
ในปี 2025 ตลาดการท่องเที่ยวขาเข้าของประเทศจีนฟื้นตัวอย่างเต็มรูปแบบ โดยตัวชี้วัดสำคัญหลายรายการได้สร้างสถิติสูงสุดใหม่จากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ตลอดทั้งปีมีนักท่องเที่ยวขาเข้าทั้งหมด 154.5 ล้านคน เพิ่มขึ้น 17.1% เมื่อเทียบกับปี 2024 ขณะที่ค่าใช้จ่ายรวมของนักท่องเที่ยวขาเข้าอยู่ที่ 1.31 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้น 39.2% เมื่อเทียบกับปี 2024 ในจำนวนนี้นักท่องเที่ยวต่างชาติที่เดินทางเข้าออกประเทศมีจำนวน 82.035 ล้านคน เพิ่มขึ้น 26.4% เมื่อเทียบกับปี 2024 ขณะที่มูลค่าการส่งออกบริการด้านการท่องเที่ยวเกี่ยวข้องกับการค้าด้านบริการ (Trade in Services) ซึ่งเป็นการค้าสินค้าที่จับต้องไม่ได้แต่มีการซื้อขายเกิดขึ้น เพิ่มขึ้นเป็น 5.5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้นอย่างมากถึง 49.1% เมื่อเทียบกับปี 2024 และมีขนาดเป็น 1.6 เท่าของปี 2019
จากมุมมองของรายได้จากเงินตราต่างประเทศ ค่าใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวขาเข้าจำนวน 1.31 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็นประมาณ 12% ของมูลค่าการส่งออกบริการทั้งหมดของประเทศในปี 2025 ทำให้การท่องเที่ยวขาเข้าของจีนกลายเป็นส่วนสำคัญของการส่งออกบริการ และเนื่องด้วยการเดินทางขาเข้าของนักท่องเที่ยวต่างชาติและมีการใช้จ่ายในจีนจำนวนมากทำให้ช่วยลดการขาดดุลการค้าบริการของประเทศ จาก 1.64 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2024 ลดลงเหลือ 1.16 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ
การท่องเที่ยวขาเข้ายังมีบทบาทสำคัญในการกระตุ้นอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องในประเทศจีนอย่างชัดเจน เช่นเดียวกับการท่องเที่ยวภายในประเทศ การใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวต่างประเทศใน 6 ด้านหลัก ได้แก่ การกิน การพักอาศัย การเดินทาง การท่องเที่ยว ช้อปปิ้ง และความบันเทิง จะส่งผ่านไปตามห่วงโซ่อุตสาหกรรมในหลายระดับ ก่อให้เกิดผลการขยายตัวทางเศรษฐกิจหลายรอบ จากการประเมินพบว่ารายได้จากการท่องเที่ยวขาเข้าทุก 1 ดอลลาร์สหรัฐ สามารถสร้างรายได้ให้กับอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องได้ประมาณ 5 ดอลลาร์สหรัฐ ดังนั้น ค่าใช้จ่ายจากการท่องเที่ยวขาเข้าในปี 2025 จำนวน 1.31 แสนล้านดอลลาร์ จึงสามารถกระตุ้นให้เกิดรายได้ในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องประมาณ 6.6 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ
ในด้านการช้อปปิ้งของนักท่องเที่ยวต่างชาติที่มาจีน มีความโดดเด่นเป็นอย่างมาก ในปี 2025 นักท่องเที่ยวขาเข้าใช้จ่ายในด้านการช้อปปิ้งในประเทศจีนมากกว่า 4 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้น 45% เมื่อเทียบกับปี 2024 เติบโตเกือบ 50% นับเป็นตัวเลขมหาศาล สินค้าที่มีลักษณะเฉพาะของจีนดั้งเดิม เช่น ผ้าไหม ชา เครื่องเคลือบและยาจีน ได้รับความนิยมอย่างมากจากนักท่องเที่ยวต่างชาติ ขณะเดียวกันสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ระดับสูงและสินค้าแฟชั่นก็กลายเป็นสินค้ายอดนิยมเช่นกัน และการปรับปรุงนโยบายการคืนภาษีสำหรับนักท่องเที่ยวที่เดินทางออกนอกประเทศอย่างต่อเนื่องได้ช่วยกระตุ้นความต้องการจับจ่ายซื้อของของนักท่องเที่ยวขาเข้าเพิ่มเติม โดยในปี 2025 มีการดำเนินการคืนภาษีมากกว่า 1 ล้านรายการ และมีมูลค่าการคืนภาษีรวมมากกว่า 3,000 ล้านหยวน โดยมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้น
การพัฒนาของการท่องเที่ยวขาเข้าได้สร้างตำแหน่งงานจำนวนมากให้กับประเทศจีน โดยเฉพาะในตำแหน่งงานที่ต้องใช้ทักษะเฉพาะทาง เช่น มัคคุเทศก์สำหรับชาวต่างชาติ พนักงานบริการโรงแรมระดับสูง และนักแปลภาษาต่างประเทศ ในปี 2025 การท่องเที่ยวขาเข้าทั้งโดยตรงและโดยอ้อมได้สร้างตำแหน่งงานในจีนมากกว่า 14.3 ล้านตำแหน่ง ในจำนวนนี้มีมัคคุเทศก์สำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติมากกว่า 200,000 คน และพนักงานบริการในโรงแรมระดับสูงมากกว่า 1 ล้านคน ตำแหน่งงานเหล่านี้มีระดับรายได้เฉลี่ยที่ค่อนข้างสูง โดยมัคคุเทศก์สำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติมีรายได้เฉลี่ยต่อเดือนมากกว่า 8,000 หยวน หรือเกือบ 40,000 บาท ขณะที่ผู้บริหารโรงแรมระดับสูงสามารถมีรายได้ต่อปีสูงถึงมากกว่า 300,000 หยวนหรือเกือบ 1.5 ล้านบาท ในพื้นที่ชายแดนและพื้นที่ชนบท การท่องเที่ยวขาเข้ายังช่วยเพิ่มโอกาสในการสร้างรายได้ให้กับประชาชนในท้องถิ่น เช่น เขตสิบสองปันนาในมณฑลยูนนานและกุ้ยหลินในเขตปกครองตนเองกว่างซี ประชาชนในพื้นที่สามารถสร้างรายได้จากการดำเนินธุรกิจโฮมสเตย์ การจำหน่ายสินค้าหัตถกรรมพื้นบ้าน และการให้บริการรถเช่าสำหรับนักท่องเที่ยว โดยมีรายได้เฉลี่ยต่อปีต่อคนมากกว่า 50,000 หยวนหรือเกือบ 2.5 แสนบาทต่อปีต่อคน ซึ่งสูงกว่ารายได้จากภาคเกษตรกรรมแบบดั้งเดิมถึง 2–3 เท่า
การท่องเที่ยวขาเข้าในฐานะที่เป็นส่วนสำคัญของการค้าบริการ มีความหมายสำคัญต่อการปรับโครงสร้างการค้าบริการของประเทศและการยกระดับการเปิดประเทศ เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในระดับนานาชาติ การท่องเที่ยวขาเข้ายังส่งเสริมการแลกเปลี่ยนและการผสมผสานทางวัฒนธรรมระหว่างจีนและต่างประเทศ ช่วยยกระดับภาพลักษณ์ของประเทศและอิทธิพลทางวัฒนธรรมในเวทีโลก นักท่องเที่ยวต่างชาติที่เดินทางมาประเทศจีนสามารถสัมผัสกับวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ ทิวทัศน์ธรรมชาติ และความสำเร็จในการพัฒนาสมัยใหม่ของจีนด้วยตาของตนเอง คนเหล่านี้จึงกลายเป็นผู้เผยแพร่วัฒนธรรมจีนไปโดยปริยาย เห็นได้จากช่วงนี้คนไทยไปเที่ยวจีนกันเป็นจำนวนมากกลับมาก็บอกเล่าปากต่อปากถึงจีนสมัยใหม่และประสบการณ์ด้านอื่นๆ ในปี 2025 ที่ผ่านมาจีนได้จัดกิจกรรมด้านวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวระดับนานาชาติมากกว่า 1,000 กิจกรรมและดึงดูดนักท่องเที่ยวต่างชาติมากกว่า 5 ล้านคนเข้าร่วม
จากศักยภาพตรงนี้ทำให้จีนเริ่มพัฒนาตลาดการท่องเที่ยวขาเข้าอย่างจริงจัง โดยการปรับปรุงสภาพแวดล้อมด้านนโยบายการท่องเที่ยวของนักท่องเที่ยวต่างชาติอย่างต่อเนื่อง ทั้งเรื่องยกเว้นวีซ่าและยกระดับความสะดวกสบายในการเดินทางเข้าประเทศ และพยายามจะยกระดับการบริการด้านการท่องเที่ยวเป็นแบบสากล เพื่อตอบสนองความต้องการของนักท่องเที่ยวต่างชาติ มีการสนับสนุนให้บริษัทท่องเที่ยวเพิ่มการลงทุนด้านเทคโนโลยี เพื่อผลักดันการพัฒนาการท่องเที่ยวอัจฉริยะ และยกระดับความสามารถด้านการให้บริการด้วยเทคโนโลยี
จากข้อมูลสรุปร่วมของ Ctrip , กระทรวงพาณิชย์ และสำนักงานสถิติแห่งชาติจีน รายงานว่า ในปี 2025 จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติที่เดินทางเข้าประเทศจีนอยู่ที่ 35.17 ล้านคน เพิ่มขึ้น 30.5% เมื่อเทียบกับปี 2024 โดยนักท่องเที่ยวจากเกาหลีใต้มาท่องเที่ยวจีนประมาณ 7.1387ล้านคน ครองอันดับ 1 คิดเป็นมากกว่า 20% ของนักท่องเที่ยวต่างชาติทั้งหมดและเป็นแหล่งนักท่องเที่ยวอันดับหนึ่งของเมืองเซี่ยงไฮ้และชิงเต่า นักท่องเที่ยวไทยเติบโตเร็วที่สุดในกลุ่มเอเชีย เดือน ธ.ค. ปี 2024 นักท่องเที่ยวไทยเข้าเซี่ยงไฮ้พุ่งกว่า 345% ส่วนรัสเซียเป็นม้ามืด เติบโต 205% หลังจีนยกเว้นวีซ่าให้นักท่องเที่ยวต่างชาติมาจีนจาก “เที่ยวเช็คอิน” สู่ “การบริโภคแบบดื่มด่ำประสบการณ์” เอเชียครองตลาดหลัก 4 ใน 5 อันดับแรกเป็นประเทศเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จากปัจจัยระยะทางใกล้ + ฟรีวีซ่าตลาดระยะไกลฟื้นตัวเร็ว จากรัสเซีย ออสเตรเลียและอิตาลี เป็นกลุ่มที่มีอัตราเติบโตสูงสุด และแนวโน้มคนรุ่นใหม่เพิ่มขึ้น กลุ่มคนอายุ 18–34 ปีเพิ่มขึ้นโดยได้รับอิทธิพลจากโซเชียลมีเดีย
ค่าใช้จ่ายของของนักท่องเที่ยวต่างชาติเฉลี่ยต่อคน ประมาณ 1,120 ดอลลาร์ (ประมาณ 36,545 บาท) ถือว่าอยู่ในระดับตลาดกลาง-สูง มีโครงสร้างการใช้จ่ายหลักคือ การช้อปปิ้ง (32%) ได้แรงหนุนจากนโยบายปลอดภาษี + คืนภาษี เช่น เฉิงตูมียอดคืนภาษีเพิ่มขึ้น 188% ด้านอาหาร (25%) หม้อไฟและสตรีทฟู้ดกลายเป็นกิจกรรมต้องทำ ด้านที่พัก (18%) กลุ่มโรงแรม Huazhu และ Jinjiang ให้บริการนักท่องเที่ยวต่างชาติมากกว่า 180,000 คน ด้านบันเทิง/การแสดง (12%) เช่น การแสดง “Journey of Time” มีผู้ชมต่างชาติ 250,000–300,000 คน ด้านการเดินทางและสถานที่ท่องเที่ยว (10%) ระบบขนส่ง (รถไฟความเร็วสูง/รถไฟใต้ดิน) รองรับบัตรต่างประเทศ ทำให้สะดวกมากขึ้นและด้านสุขภาพ/การศึกษา/กีฬา (3%) เป็นตลาดใหม่ เช่น World Games ที่เฉิงตูหรืออีเว้นท์ต่างๆ ทำให้นักท่องเที่ยวต่างชาติเพิ่มขึ้น และที่น่าสนใจคือเมืองรองอย่าง เฉิงตู ฉงชิ่ง ฉางซา การเติบโตของนักท่องเที่ยวต่างชาติขาเข้าเร็วกว่ามหานครอย่างปักกิ่งและเซี่ยงไฮ้
จะเห็นได้ว่าจีนเพิ่งจะเริ่มดึงดูดนักท่องเที่ยวจริงจังเพียงไม่ถึง 5 ปี แต่สามารถมีผลประกอบการที่ดีมาก สามารถดึงดูดเงินจากนักท่องเที่ยวและเสริมสร้างเศรษฐกิจในอีกหลายภาคส่วน ผู้เขียนมองว่าในอนาคตไม่กี่ปีข้างนอกจีนจะไม่เป็นเพียงประเทศที่คนเดินทางออกไปจับจ่ายทั่วโลก แต่อีกทางหนึ่งจะเป็นประเทศหลักที่คนจากทั่วโลกเดินทางเข้ามาเที่ยวใช้จ่ายเงิน ทุกวันนี้ในโซเซียลมีคนไทยมากมายที่ได้ไปเที่ยวจีน กลับมาบอกเล่าและมองว่าเที่ยวจีนคุ้มค่า ราคาถูกกว่าเที่ยวไทยมาก แสดงถึงเสน่ห์ของการท่องเที่ยวไทยอาจจะถดถอยลดน้อยหายลง ในเรื่องของการท่องเที่ยวรายได้หลักของไทยต้องยอมรับว่าปัจจุบันประสบความท้าทายหลายอย่าง นอกจากจะต้องปรับตัวภายในแล้วยังต้องสู้กับตลาดเพื่อนบ้านภายนอกอีก ผู้เขียนก็ได้แต่หวังว่าผู้นำประเทศจะพาไทยพ้นวิกฤติอย่างลุล่วงโดยเร็ว
