‘ภาพมงคล’ ดลสุขรับตรุษจีน

ในบรรดาสารพัดสิ่ง ‘เสริมสิริมงคล’ ช่วงเทศกาลตรุษจีนนั้น นอกจากแขวนโคมแดง กินเกี๊ยว แปะภาพตัดกระดาษ(เจี๋ยนจื่อ 剪纸) ติดคำอวยพรกลอนคู่(ชุนเหลียน 春联) แล้ว ชาวจีนยังถือเคล็ดตกแต่งบ้านเรือนด้วย ‘ภาพมงคลต้อนรับปีใหม่ หรือ เหนียนฮว่า (年画)’ มาช้านาน

เหนียนฮว่า เจ้าเก่าแก่ที่ขึ้นชื่อลือนามเป็นผลงานจาก ‘หมู่บ้านหยังหลิ่วชิง(杨柳青)’ ในนครเทียนจิน ที่มีมาตั้งแต่ราชวงศ์หมิง ในสมัยจักรพรรดิฉงเจิน(ค.ศ.1627-1644) พัฒนาฝีมือรุ่งเรื่องเฟื่องชื่อจนถึงสมัยจักรพรรดิกวงซี่ว์(กวงสู) แห่งราชวงศ์ชิง(ค.ศ.1644-1911) เกือบสูญสลายไปในช่วงเปลี่ยนผ่านอำนาจการปกครอง ก่อนจะกลับมาโด่งดังอีกครั้งในทศวรรษที่ 60

เอกลักษณ์ของภาพมงคลสกุลช่างหยังหลิ่วชิง อยู่ที่กรรมวิธีการผลิตแบบ ‘ครึ่งพิมพ์ครึ่งวาด’ โดยใช้แม่พิมพ์ไม้แกะสลักฝีมือประณีต ที่ให้ภาพพิมพ์ลวดลายงดงามคมชัด แล้วนำมาแต่งแต้มเติมสีด้วยมืออย่างวิจิตรบรรจง

ไม่เพียงเหนียนฮว่าจะน่าดึงดูดใจด้วยสีสันที่สดใส ยังมีเสน่ห์ที่สรรพสิ่งในภาพล้วนซ่อนความหมายมงคลไว้ อย่างของบ้านหยังหลิ่วชิงแต่โบราณ ส่วนใหญ่จะเป็นรูปเด็กน้อยอ้วนท้วน แก้มสีชมพูระเรื่อ ร่าเริงน่ารัก มักถือลูกท้อ ลูกทับทิม อุ้มปลาคราฟ ปลาทอง หรือถือดอกบัวในมือ โดยแต่ละอย่างแฝงความเป็นสิริมงคลไว้ ได้แก่

เด็กน้อยอ้วนท้วน  แทน ความสมบูรณ์พูนสุข
ลูกท้อ (เถาจื่อ 桃子)  แทน อายุมั่นขวัญยืน
ลูกทับทิม (สือหลิ่ว 石榴)  แทน ลูกหลานมากมาย
ค้างคาว (เปียนฝู 蝙蝠)  พ้องเสียงกับคำว่า ฝู-福 ที่แปลว่า ความสุขสวัสดี
ปลา (อี๋ว์ 鱼)  พ้องเสียงกับคำว่า อี๋ว์(余)ที่แปลว่า เหลือ,เกิน
ปลาทอง (จินอี๋ว์ 金鱼)  แทน เงินทอง
ปลาคราฟ (หลี่อี๋ว์ 鲤鱼)  แทน ความเจริญก้าวหน้า
แจกัน (ฮวาผิง 花瓶)  พ้องเสียงกับคำว่า ผิงอัน-平安 ที่แปลว่า ความสงบสุข
ดอกโบตั๋น (หมู่ตันฮวา 牡丹花)  แทน ความร่ำรวยมีวาสนา
ดอกบัว (เหลียนฮวา 莲花)  แทน ความต่อเนื่องยืนยาวตลอดไป

ภาพมงคลยังถือเป็นบันทึกประวัติศาสตร์รูปแบบหนึ่งที่สะท้อนแนวคิด วิถีชีวิต ตำนานเรื่องเล่า และความหวังของชาวมังกร โดยเชื่อว่า การติดเหนียนฮว่า จะนำมาซึ่งความเจริญมั่งคั่ง อยู่เย็นเป็นสุข อายุมั่นขวัญยืน เป็นสิริมงคลแก่ผู้อยู่อาศัย ส่วนเหนียนฮว่าภาพเทพเจ้า จะช่วยปกป้องคุ้มครอง ขับไล่ภูตผีและสิ่งชั่วร้าย ขณะที่ภาพมงคลในยุคปิดกั้นวัฒนธรรมโบราณ ได้แปลงโฉมเป็นภาพวิวทิวทัศน์แทน ปัจจุบัน เหนียนฮว่า ยังกลายเป็นของล้ำค่าในบรรดานักสะสม

ทั้งนี้ เหนียนฮว่า แบ่งได้ 3 ประเภทตามลักษณะการผลิต ได้แก่ ภาพพิมพ์ ภาพลายฉลุกระดาษ และภาพวาด ซึ่งสำหรับประเภทภาพจากแม่พิมพ์ไม้แกะสลัก นอกจากหยังหลิ่วชิงแล้ว ยังมีภาพมงคลเหวยฝาง(潍坊)จากมณฑลซันตง เหมียนจู๋(绵竹)จากเสฉวน และเถาฮวาอู้(桃花坞)จากเจียงซู ที่ได้รับการขนานนามเป็น ‘4 สุดยอดสำนักภาพพิมพ์เหนียนฮว่าแห่งแดนมังกร’.

เรียบเรียงจาก www.sc.xinhuanet.com, http://bbs6.house.sina.com.cn, www.huaxia.com

ชมภาพมงคลแบบฉบับ 'หยังหลิ่วชิง' ทั้งหมดได้ที่ Photo Galery มุมจีน