เอเอฟพี - ศาลสูงสุดของสหประชาชาติจะมีคำตัดสินครั้งสำคัญในวันที่ 19 พฤศจิกายน ว่าการปราบปรามชนกลุ่มน้อยมุสลิมโรฮิงญาในพม่านั้นถือเป็นการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์หรือไม่
ผู้พิพากษาของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ได้พิจารณาข้อกล่าวหาของแกมเบียมาเป็นเวลา 7 ปี ที่ว่าการปราบปรามชาวโรฮิงญาอย่างโหดร้ายของพม่านั้นละเมิดอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการป้องกันและลงโทษอาชญากรรมฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ปี 1948
แม้ว่าศาลโลกจะไม่มีวิธีการบังคับใช้คำตัดสินของตน แต่คำตัดสินที่ว่าพม่ากระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ จะเป็นการเพิ่มแรงกดดันจากนานาชาติต่อรัฐบาลทหารของพม่า และจะถูกมองว่าเป็นความยุติธรรมสำหรับชาวโรฮิงญาหลายแสนคน
ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายกำลังจับตาดูคำตัดสินจากศาลโลกอย่างใกล้ชิด ที่เป็นศาลที่ตัดสินข้อพิพาทระหว่างประเทศ เพื่อดูแนวทางว่าศาลอาจมีอิทธิพลต่อคดีฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ครั้งสำคัญที่แอฟริกาใต้ฟ้องร้องอิสราเอลเกี่ยวกับปฏิบัติการในฉนวนกาซาอย่างไร
พม่าปฏิเสธมาโดยตลอดว่าไม่ได้กระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงญา โดยอ้างว่าการกระทำของตนนั้นมุ่งเป้าไปที่การก่อกบฎของกลุ่มผู้ก่อการร้าย หลังจากการโจมตีหลายครั้งที่ทำให้เจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยเสียชีวิตกว่าสิบคน
การปราบปรามของกองทัพพม่าและกองกำลังติดอาวุธชาวพุทธ บังคับให้ชาวโรฮิงญาหลายแสนคนต้องหนีไปยังบังกลาเทศที่อยู่ใกล้เคียง พร้อมกับเรื่องราวอันน่าหดหู่ของการข่มขืนและการประหารชีวิตหมู่
โรฮิงญามากกว่า 1 ล้านคน ยังคงอาศัยอยู่ฝั่งตรงข้ามชายแดนในบังกลาเทศ ที่ตั้งค่ายผู้ลี้ภัยที่ใหญ่ที่สุดในโลก
ระหว่างการพิจารณาคดีในเดือนมกราคม รัฐมนตรีกระทรวงยุติธรรมของแกมเบียกล่าวต่อศาลว่าโรฮิงญาต้องทนทุกข์จากความรุนแรงและการทำลายล้างที่น่าสยดสยองที่สุดเท่าที่จะจินตนาการได้
“นี่ไม่ใช่เรื่องเกี่ยวกับประเด็นกฎหมายระหว่างประเทศที่เข้าใจยาก แต่เป็นเรื่องของคนจริงๆ เรื่องราวที่แท้จริง และกลุ่มมนุษย์จริงๆ ชาวโรฮิงญาในพม่าตกเป็นเป้าหมายของการทำลายล้าง” รัฐมนตรีแกมเบีย กล่าว
แกมเบียได้ยื่นฟ้องต่อศาลยุติธรรมระหว่างประเทศภายใต้เงื่อนไขของอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการป้องกันและลงโทษอาชญากรรมฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ที่อนุญาตให้รัฐใดก็ตามสามารถร้องเตือนได้หากสงสัยว่ามีการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์เกิดขึ้น
รัฐมนตรีจากแกมเบียกล่าวว่า “การละเมิดอนุสัญญาดังกล่าวถือเป็นรอยด่างพร้อยต่อมโนธรรมร่วมกันของเรา และจะเป็นการไม่รับผิดชอบหากแสร้งทำเป็นว่าเรื่องดังกล่าวไม่ใช่ธุระของเรา”
พม่าได้โต้แย้งในการไต่สวนว่าข้อกล่าวหาดังกล่าวนั้นไม่มีมูลความจริง
“การใช้ถ้อยคำที่เต็มไปด้วยอารมณ์และการนำเสนอข้อเท็จจริงที่คลุมเครือ ไม่สามารถแทนที่การนำเสนอข้อเท็จจริงอย่างหนักแน่นและชัดเจนได้” โก โก หล่าย รัฐมนตรีประจำสำนักประธานาธิบดีพม่า กล่าว
ในการพิจารณาคดีเมื่อปี 2562 อองซานซูจี ผู้นำรัฐบาลพลเรือนในขณะนั้น ได้เดินทางมาให้ถ้อยคำต่อศาล ที่ตั้งอยู่ในพระราชวังสันติภาพในกรุงเฮก
ผู้ชนะรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพผู้นี้กล่าวว่า คดีดังกล่าวอาจจุดชนวนวิกฤตที่นำไปสู่การขับไล่ชาวโรฮิงญา และได้กล่าวยืนยันว่าไม่มีเจตนาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์อยู่เบื้องหลังการปราบปรามดังกล่าว
อย่างไรก็ตาม อองซานซูจี วัย 81 ปี จะไม่ได้เข้าร่วมรับฟังคำตัดสิน เนื่องจากเธอถูกกักบริเวณในบ้านพักในกรุงเนปีดอ นับตั้งแต่ถูกโค่นอำนาจในการรัฐประหารโดยกองทัพเมื่อปี 2564
ก่อนหน้านี้ ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศได้มีคำสั่งเมื่อปี 2563 ให้พม่าดำเนินมาตรการทุกอย่างเท่าที่อยู่ในอำนาจของตนป้องกันไม่ให้เกิดการกระทำใดๆ ที่ระบุไว้ในอนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันและลงโทษอาชญากรรมฆ่าล้างเผ่าพันธุ์
การกระทำดังกล่าวยังรวมถึงการสังหารสมาชิกของกลุ่ม และการจงใจสร้างเงื่อนไขการดำรงชีวิตแก่กลุ่มคนดดังกล่าว โดยมุ่งหวังให้เกิดการทำลายล้างทางกายภาพต่อกลุ่มคนนั้น ทั้งหมดหรือบางส่วน
นอกจากนี้ ผู้พิพากษาศาลโลกยังได้ปฏิเสธข้อโต้แย้งของพม่าที่ตั้งคำถามต่ออำนาจศาล โดยระบุว่าศาลมีอำนาจในการพิจารณาประเด็นเรื่องการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ได้
ทั้งนี้ ศาลโลกไม่ใช่ศาลเพียงแห่งเดียวที่กำลังตรวจสอบอาชญากรรมที่เกิดขึ้นกับโรฮิงญา
ในปี 2567 หัวหน้าอัยการของศาลอาญาระหว่างประเทศ (ICC) ที่ตั้งอยู่ในกรุงเฮกเช่นกัน ได้ยื่นคำร้องต่อผู้พิพากษาเพื่อขอออกหมายจับมิน อ่อง หล่าย ผู้นำรัฐบาลทหารของพม่า จากข้อหาที่เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมต่อมนุษยชาติ
นอกจากนี้ ยังมีคดีที่ดำเนินอยู่ในอาร์เจนตินา ภายใต้หลักการเขตอำนาจศาลสากล ตามแนวคิดที่ว่าอาชญากรรมบางประเภทมีความร้ายแรงอย่างยิ่งจนสามารถพิจารณาในศาลของประเทศใดก็ได้.


