นักวิทยาศาสตร์ อ็องรี กาก็อง และ เคนโซ โซไอ คว้ารางวัลโนเบลสาขาเคมีประจำปี 2026 จากการไขปริศนาที่มีมาอย่างยาวนานเกี่ยวกับโมเลกุล "ภาพสะท้อนในกระจก" ที่มีความอสมมาตร ซึ่งเป็นการค้นพบที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการผลิตยารักษาโรค หน่วยงานผู้มอบรางวัลแถลงในวันพุธ
โซไอ วัย 76 ปี เป็นชาวญี่ปุ่น และกาก็อง วัย 95 ปี เป็นชาวฝรั่งเศส โดยงานวิจัยของพวกเขานั้นต่อยอดมาจากการค้นพบของ หลุยส์ ปาสเตอร์ นักเคมีชาวฝรั่งเศสในศตวรรษที่ 19
"นี่คือวันที่น่าตื่นเต้นที่สุดในชีวิตของผม ผมดีใจมากที่ได้แบ่งปันรางวัลนี้ร่วมกับศาสตราจารย์อ็องรี กาก็อง" โซไอกล่าวผ่านการโทรศัพท์ไปยังงานแถลงข่าวรางวัลโนเบล พร้อมเสริมว่าเขากำลังออกไปซื้อของตอนที่ได้รับข่าว
คณะกรรมการโนเบลยังคงพยายามติดต่อกาก็องเพื่อแจ้งข่าวเรื่องการได้รับรางวัล
รางวัลโนเบลสาขาเคมี ซึ่งมักจะเป็นรางวัลที่สามที่มีการประกาศในช่วงสัปดาห์ประกาศผลรางวัลโนเบล ต่อจากสาขาการแพทย์และสาขาฟิสิกส์ที่มีการประกาศไปแล้วเมื่อวันจันทร์และวันอังคาร
โมเลกุลจำนวนมากที่มีความจำเป็นต่อสิ่งมีชีวิตจะปรากฏอยู่ในสองรูปแบบที่เป็นภาพสะท้อนของกันและกัน เหมือนกับมือซ้ายและมือขวา ทว่าสิ่งมีชีวิตกลับเลือกใช้เพียงรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งเกือบจะเพียงอย่างเดียว ปรากฏการณ์นี้เป็นที่รู้จักกันในชื่อ "โฮโมคิราลิตี้" (homochirality) ซึ่งมาจากภาษากรีกที่แปลว่ามือ และเป็นปริศนาให้นักเคมีขบคิดมานานกว่าหนึ่งศตวรรษ
รางวัลในปีนี้มอบให้กับการค้นพบที่แสดงให้เห็นว่าปฏิกิริยาเคมีสามารถถูกขับเคลื่อนให้เอื้อต่อโมเลกุลภาพสะท้อนเพียงรูปแบบเดียวได้อย่างไร ซึ่งเป็นผลงานที่เป็นกุญแจสำคัญสำหรับนักเคมีผู้ทำหน้าที่ออกแบบและวางแผนขั้นตอนการทดลองทางเคมี ออกแบบปฏิกิริยาสำหรับการผลิตเภสัชภัณฑ์
"โมเลกุลรุ่นมือซ้ายอาจให้ผลลัพธ์แบบหนึ่ง และโมเลกุลรุ่นมือขวาอาจให้ผลลัพธ์อีกแบบหนึ่ง ดังนั้นเราจึงจำเป็นต้องมีวิธีการเตรียมสารเหล่านี้อย่างเจาะจง" ปีเตอร์ ซอมฟาย สมาชิกคณะกรรมการโนเบลสาขาเคมีกล่าว
"ในการพัฒนาวิธีการดังกล่าว การค้นพบของผู้ได้รับรางวัลในปีนี้ถือว่ามีความสำคัญ พวกเขาได้มอบเครื่องมืออันทรงพลังสำหรับเรื่องนั้น" เขากล่าว
ห่วงโซ่ชิ้นแรกในการไขปัญหานี้คือผลงานของปาสเตอร์ ผู้ซึ่งเสียชีวิตก่อนที่รางวัลโนเบลจะเริ่มมีการมอบเป็นครั้งแรก
เขากำลังศึกษาเกี่ยวกับกรดทาร์ทาริก ซึ่งมีความสำคัญต่อการผลิตไวน์ และสังเกตเห็นว่าแบคทีเรียจะหมักกรดทาร์ทาริกเพียงหนึ่งในสองรูปแบบเท่านั้น นั่นคือรูปแบบที่พบได้ตามธรรมชาติในองุ่น ส่วนอีกรูปแบบหนึ่งไม่มีการหมักเกิดขึ้น
สิ่งนี้พิสูจน์ได้ว่าสารบางชนิดเกิดขึ้นได้ในสองรูปแบบและมีคุณสมบัติที่แตกต่างกัน ซึ่งบางครั้งก็เป็นอันตรายต่อสุขภาพอย่างมาก
วิธีการสร้างสารไครัล (chiral substance) ให้ได้รูปแบบที่ถูกต้องถือเป็นปัญหาที่ยังไม่ได้รับการแก้ไข จนกระทั่งกาก็องและโซอายสามารถสร้างปฏิกิริยาที่ไม่สมมาตร (asymmetric reactions) ขึ้นมาได้ ซึ่งทำให้เกิดปริมาณส่วนเกินของสารรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง
ความสำคัญของงานชิ้นนี้สะท้อนให้เห็นได้จากกรณีอื้อฉาวของยาทาลิดูไมด์ (thalidomide) ในช่วงต้นทศวรรษ 1960 เมื่อเด็กหลายพันคนได้รับผลกระทบจากความพิการแต่กำเนิดอันเนื่องมาจากยาระงับประสาทตัวดังกล่าว
เมื่อนักวิจัยทำการวิเคราะห์สิ่งที่เกิดขึ้น พวกเขาตระหนักว่าภาพสะท้อนในกระจกของสารออกฤทธิ์ต่างหากที่เป็นตัวการสร้างความเสียหาย
รางวัลสำหรับความสำเร็จในด้านวิทยาศาสตร์ วรรณกรรม และสันติภาพ ซึ่งจัดตั้งขึ้นตามพินัยกรรมของ อัลเฟรด โนเบล (Alfred Nobel) นักประดิษฐ์และนักธุรกิจชาวสวีเดน ได้รับการมอบมาตั้งแต่ปี 1901 โดยมีการหยุดชะงักไปบ้างเล็กน้อยซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากสงครามโลก
โนเบลผู้เป็นนักเคมีโดยอาชีพ ได้สะสมความมั่งคั่งมหาศาลในศตวรรษที่ 19 จากสิ่งประดิษฐ์ที่เกี่ยวข้องกับการทำสงครามเป็นหลัก โดยเฉพาะอย่างยิ่งไดนาไมต์ ส่วนรางวัลสาขาเศรษฐศาสตร์เป็นรางวัลที่ถูกเพิ่มเข้ามาทีหลังโดยได้รับการสนับสนุนเงินทุนจากธนาคารกลางสวีเดน
แม้ว่าบางครั้งรางวัลสาขาเคมีจะถูกลดความโดดเด่นลงเมื่อเทียบกับผู้ได้รับรางวัลที่มีชื่อเสียงมากกว่าในสาขาฟิสิกส์ วรรณกรรม และสันติภาพ แต่รางวัลสาขาเคมีก็ยังคงยกย่องการค้นพบที่มีอิทธิพลมากมาย เช่น ปฏิกิริียานิวเคลียร์ฟิชชันและเทคนิคการจัดลำดับพันธุกรรม
รางวัลสาขาเคมีเมื่อปีที่แล้วตกเป็นของนักวิทยาศาสตร์ ซูซูมุ คิตางาวะ , ริชาร์ด ร็อบสัน และ โอมาร์ ยาฆี สำหรับการพัฒนาโครงข่ายโลหะอินทรีย์ (metal–organic frameworks) ซึ่งเป็นโครงสร้างโมเลกุลที่สามารถช่วยรับมือกับความท้าทายต่างๆ เช่น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและปัญหาขาดแคลนน้ำจืด
ผู้ได้รับรางวัลจะได้รับเหรียญรางวัลจากสมเด็จพระราชาธิบดีคาร์ลที่ 16 กุสตาฟ แห่งสวีเดน ในพิธีที่กรุงสต็อกโฮล์มวันที่ 10 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันครบรอบวันเสียชีวิตของอัลเฟรด โนเบล พิธีดังกล่าวจะตามด้วยงานเลี้ยงรับรองสุดหรู ณ ศาลาว่าการกรุงสต็อกโฮล์ม
พวกเขายังจะได้รับเงินรางวัลร่วมกันจำนวน 12 ล้านโครนาสวีเดน (ประมาณ 1.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) พร้อมทั้งชื่อเสียงจากการคว้ารางวัลทางวิทยาศาสตร์ที่อาจกล่าวได้ว่าทรงเกียรติที่สุดในโลก
สำหรับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ ซึ่งเป็นรางวัลเดียวที่ไม่ได้มอบในประเทศสวีเดน จะมีพิธีมอบแยกต่างหากในกรุงออสโล
ที่มา รอยเตอร์