ฟรานซิส ฮัลเซน นักฟิสิกส์อนุภาคชาวเบลเยียม-อเมริกัน คว้ารางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ ประจำปี 2026 จากผลงานบุกเบิกในการสร้างหอดูดาวเพื่อตรวจจับอนุภาคที่หายากที่สุดในเอกภพ นั่นคือนิวตริโนพลังงานสูง พร้อมทั้งไขความลับว่าอนุภาคเหล่านี้ถือกำเนิดขึ้นได้อย่างไร
ฮัลเซนตระหนักว่าน้ำแข็งที่ขั้วโลกใต้สามารถนำมาใช้แกะรอยนิวตริโน ซึ่งบางครั้งเรียกว่า 'อนุภาคผี' เนื่องจากพวกมันเดินทางทะลุผ่านโลกและร่างกายของเราไปโดยไม่ทิ้งร่องรอยใดๆ และแทบจะไม่ทำปฏิกิริยากับสสารเลย
"ผู้ส่งสารเหล่านี้นำข้อมูลจากห้วงจักรวาลมาให้" เอวา ออลส์สัน จากราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน กล่าวในการแถลงข่าว "พวกมันเปิดประตูสู่วิถีกาแล็กซีอันไกลโพ้นและบอกให้เราทราบถึงกระบวนการระเบิดของดวงดาว"
ปฏิกิริยานิวตริโนที่รวบรวมได้จากหอดูดาวไอซ์คิวบ์ (IceCube) ในทวีปแอนตาร์กติกา ช่วยให้นักวิจัยมีความรู้เกี่ยวกับวิธีการสร้างนิวตริโนพลังงานสูง ซึ่งอาจเผยให้เห็นปรากฏการณ์ทางจักรวาลวิทยาที่ไม่เคยเป็นที่รู้จักมาก่อน ทางคณะกรรมการระบุ
"ฟรานซิส ฮัลเซน ได้นำทีมนักวิจัยและวิศวกรนานาชาติในการมอบเครื่องมืออันยอดเยี่ยมนี้ให้กับเรา" มาร์ก เพียร์ซ ประธานคณะกรรมการโนเบลสาขาฟิสิกส์ ระบุในแถลงการณ์
"ความมุ่งมั่นและวิสัยทัศน์ทางวิทยาศาสตร์ของเขาได้ปูทางไปสู่อารยธรรมดาราศาสตร์รูปแบบใหม่"
ในปี 2014 นิตยสารสมิทโซเนียนของสหรัฐฯ ได้ขนานนามฮัลเซนว่า "มนุษย์นิวตริโน" เมื่อครั้งมอบรางวัล Ingenuity Award โดยยกย่องเขาสำหรับ "การทดลองอันน่าทึ่งที่ส่งสัญญาณถึงการเริ่มต้นยุคใหม่ในทางดาราศาสตร์"
นิตยสารฉบับนี้ยังได้ตีพิมพ์หนังสือการ์ตูนที่บอกเล่าเรื่องราวชีวิตของเขาในชื่อ "การไล่ล่าจักรวาลของนักฟิสิกส์คนหนึ่งเริ่มต้นขึ้นในแอนตาร์กติกาได้อย่างไร"
ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์คัดเลือกโดยราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน และจะได้รับเงินรางวัลรวม 12 ล้านโครนาสวีเดน ซึ่งจะถูกแบ่งเท่าๆ กันหากมีผู้ชนะหลายคน
รางวัลโนเบลจัดตั้งขึ้นตามพินัยกรรมของอัลเฟด โนเบล นักประดิษฐ์และผู้ประกอบการชาวสวีเดน ซึ่งความมั่งคั่งของเขาส่วนหนึ่งมาจากสิ่งประดิษฐ์ไดนามิต โดยมีการมอบรางวัลครั้งแรกในปี 1901 เพื่อเชิดชูเกียรติความสำเร็จด้านวิทยาศาสตร์ วรรณกรรม และสันติภาพ ก่อนจะมีการเพิ่มรางวัลสาขาเศรษฐศาสตร์ในภายหลังโดยธนาคารกลางของสวีเดน
ฟิสิกส์เป็นสาขาที่โดดเด่นในพินัยกรรมของโนเบล และรางวัลนี้ยังคงเป็นหนึ่งในเกียรติยศสูงสุด ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา รางวัลนี้ได้ยกย่องการค้นพบที่เปลี่ยนโฉมรากฐานการทำความเข้าใจจักรวาลของมนุษยชาติ
ผู้ได้รับรางวัลในอดีตล้วนเป็นบุคคลที่มีชื่อเสียงที่สุดในวงการวิทยาศาสตร์ ได้แก่ อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ , มารี และปิแอร์ คูรี , แม็กซ์ พลังค์ และนีลส์ โบร์ ซึ่งผลงานของพวกเขาช่วยวางรากฐานให้กับฟิสิกส์ยุคใหม่
รางวัลฟิสิกส์เมื่อปีที่แล้วตกเป็นของ จอห์น คลาร์ก , มิเชล เดอวอเรต์ และจอห์น มาร์ตินิส นักวิทยาศาสตร์จากสหรัฐฯ จากการทดลองที่แสดงให้เห็นหลักการของฟิสิกส์ควอนตัมในการปฏิบัติจริง งานวิจัยที่มองว่าจะช่วยผลักดันการพัฒนายุคถัดไปของการประมวลผลและเทคโนโลยีดิจิทัลอื่นๆ
รางวัลนี้ถือเป็นรางวัลโนเบลสาขาที่สองของปีนี้ที่ประกาศผล ต่อจากการประกาศรางวัลสาขาการแพทย์เมื่อวันจันทร์ ถัดไปคือสาขาเคมี ซึ่งมีกำหนดประกาศในวันพุธ
เหรียญรางวัลโนเบลจะถูกมอบให้กับผู้ได้รับเลือกโดยกษัตริย์คาร์ลที่ 16 กุสตาฟ แห่งสวีเดน ในพิธีที่กรุงสต็อกโฮล์ม วันที่ 10 ธันวาคม ซึ่งเป็นวันครบรอบวันเสียชีวิตของอัลเฟด โนเบล โดยหลังจากพิธีมอบรางวัลจะมีงานเลี้ยงอาหารค่ำสุดอลังการที่ศาลาว่าการกรุงสต็อกโฮล์ม
สำหรับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ ซึ่งเป็นรางวัลเดียวที่ไม่มอบในประเทศสวีเดน จะจัดพิธีมอบแยกต่างหากในกรุงออสโล
ที่มา รอยเตอร์