เรเชล เซียะ วัย 30 ปี คุ้นเคยกับการใช้ชีวิตคนเดียวมากขึ้นเรื่อยๆ หลังย้ายจากบ้านเกิดที่เมืองลั่วหยางตอนกลางของจีนเมื่อ 10 ปีที่แล้วไปอยู่ฮ่องกง เธอยังพบว่า แทบทุกอย่างในเมืองใหญ่ที่เต็มไปด้วยความวุ่นวายแห่งนี้สามารถจัดการให้เหมาะกับคนๆ เดียว
ไม่ว่าจะเป็นของกินของใช้สำหรับคนเดียวที่ส่งถึงหน้าประตูบ้าน เจ้าม็อกคา แมวพันธุ์แร็กดอลล์ที่เคยเคลียคลอไม่ห่าง ตื่นมาปลุกทุกเช้าและรอต้อนรับเมื่อกลับจากทำงาน เมื่อรู้สึกอัดอั้นตันใจ เธอยังสามารถระบายกับแชตบอต AI ได้
CNN ระบุว่า เซียะเป็นหนึ่งในคนรุ่นใหม่ที่มีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และกำลังเปลี่ยนภาพผู้บริโภคเอเชีย จากที่เคยนิยามความสำเร็จในชีวิตว่าหมายถึงการแต่งงาน มีลูก มีบ้านของตัวเอง กลายมาเป็นความสุขในการใช้ชีวิตโสด ส่วนหนึ่งอาจเนื่องมาจากต้นทุนที่อยู่อาศัยและการศึกษาที่สูงขึ้น รวมถึงความคาดหวังทางสังคมที่เปลี่ยนไป
ปัจจุบัน อัตราเกิดทั่วเอเชียลดลงต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ รัฐบาลหลายประเทศพยายามเสนอเงินช่วยเหลือและมาตรการสนับสนุนเพื่อส่งเสริมการมีบุตรและรักษาแรงงานในอนาคต ทว่า ไม่ได้ผลมากนัก
กระนั้น ปัญหานี้กลับมีแง่มุมทางเศรษฐกิจที่น่าสนใจ นั่นคือแม้จำนวนประชากรลดลง แต่กลุ่มคนที่ใช้ชีวิตลำพังกลับใช้จ่ายเงินกับตัวเองมากขึ้น
การเพิ่มขึ้นของครัวเรือนที่มีสมาชิกเพียงคนเดียวในประเทศอย่างญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และจีน กำลังสร้าง “เศรษฐกิจความเหงา” หรือ “เศรษฐกิจคนโสด”
แทนที่จะซื้อผ้าอ้อมเด็กหรือซื้อของกินของใช้ทีละมากๆ สำหรับครอบครัว คนเหล่านี้กลับใช้เงินกับสัตว์เลี้ยง ของเล่นสะสม และประสบการณ์ใหม่ๆ ขณะที่ธุรกิจต่างๆ เริ่มเล็งเห็นโอกาส และกำลังสร้างสินค้าและบริการเพื่อรองรับโลกคนโสด
หมิง-เสีว์ยน หลี่ ศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัยซุนยัตเซ็นในไต้หวันที่ศึกษาพฤติกรรมการใช้จ่ายของคนโสดในเอเชียชี้ว่า คนโสดมีต้นทุนคงที่สูงมากเพราะไม่มีคู่ชีวิตหรือสมาชิกครอบครัวช่วยแบ่งเบาค่าใช้จ่าย แต่ขณะเดียวกันงานวิจัยพบว่า คนโสดมักลงทุนกับตัวเอง โดยใช้จ่ายมากขึ้นกับการเดินทาง การกินข้าวนอกบ้าน การเรียนรู้และพัฒนาตัวเอง และงานอดิเรก
แม้การอยู่คนเดียวอาจหมายถึงการต้องจ่ายแพงขึ้น แต่เซียะยังพอใจกับการใช้ชีวิตอิสระ จนกระทั่งแมวคู่ใจจากไปเมื่อปีที่แล้วที่เธอเริ่มถามตัวเองว่า จะอยู่เป็นโสดไปจนตายได้จริงหรือ
คนเดียวก็สุขได้
ในจีนที่เพิ่งเสียตำแหน่งประเทศที่มีประชากรมากที่สุดในโลกให้กับอินเดีย เศรษฐกิจคนโสดกำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว
ตู้คาราโอเกะขนาดเล็กเท่าตู้โทรศัพท์แบบเก่าสามารถพบได้ทั่วประเทศเพื่อให้บริการคนที่อยากร้องเพลงคนเดียว ขณะที่คนที่เดินทางตามลำพังสามารถจ้างเพื่อนร่วมทาง ไกด์ส่วนตัว ช่างภาพส่วนตัวตามสถานที่ท่องเที่ยว
บริษัทวิจัยตลาดในจีน Discovery Reports ประเมินว่า ปีที่ผ่านมา เศรษฐกิจคนโสดในจีนมีมูลค่ากว่า 1 ล้านล้านดอลลาร์ เพิ่มขึ้นราว 50% เมื่อเทียบกับปี 2023
นักวิเคราะห์ระบุว่า คนโสดยังใช้เงินมากขึ้นกับเกมออนไลน์ คู่หู AI และละครแนวตั้ง
แอชลีย์ ดูดาเรน็อค ผู้ก่อตั้ง ChoZan บริษัทที่ปรึกษาด้านการตลาดในจีน มองว่า ตลาดผู้บริโภคจีนที่มีขนาดใหญ่และมีการแข่งขันสูง อาจกระตุ้นการพัฒนาสินค้าและบริการสำหรับคนโสด รวมทั้งอาจส่งออกเทรนด์นี้ไปทั่วโลกในอนาคต
ขณะนี้ คู่หู AI และละครแนวตั้งได้รับความนิยมมากขึ้นในอเมริกา และบริษัทต่างๆ ที่นั่นกำลังโฟกัสการจับกลุ่มลูกค้าที่กินอาหารคนเดียวมากขึ้น เมื่อไม่นานมานี้ Domino’s Pizza เผยว่า เตรียมเปิดตัวเมนูพิซซ่าขนาดเล็กทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่ออกแบบมาสำหรับคนเดียว
ลูกขนฟูชุบชูใจ
แอลลิสัน มัลม์สเตน จาก Daxue Consulting บริษัทวิจัยที่โฟกัสตลาดจีน ชี้ว่า แทนที่จะทำการตลาดกับ “คนเหงา” แบรนด์ต่างๆ เลือกสื่อสารโดยเน้นย้ำความเป็นอิสระ การรักตัวเอง และการใช้ชีวิตในสไตล์ของตัวเองแทน เนื่องจากเข้าใจดีว่า ผู้บริโภคไม่อยากถูกมองว่า เป็นคนเหงา แต่มักมองตัวเองเป็นคนที่มีสังคมและมีประสบการณ์ดีๆ ในชีวิต
อย่างไรก็ตาม ในเอเชียเริ่มมีความกังวลมากขึ้นเกี่ยวกับผลกระทบของความเหงาต่อสุขภาพ โดยทั้งญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ต่างเผชิญปัญหาอัตราการฆ่าตัวตายสูงเมื่อเทียบกับหลายประเทศมาหลายชั่วอายุคน นำไปสู่การพยายามทบทวนปัญหานี้อย่างจริงจัง การถกเถียงในสังคม และการออกนโยบายต่างๆ เพื่อรับมือ
ที่โซล ทางการจัดสรรเงินหลายล้านดอลลาร์สำหรับการให้คำปรึกษา จัดหากิจกรรมสังคม และบริการอื่นๆ เพื่อบรรเทาปัญหาความแปลกแยกทางสังคม ขณะที่ญี่ปุ่นแต่งตั้งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงความเหงาและความโดดเดี่ยวในปี 2021 เพื่อจัดการผลกระทบจากปัญหาสุขภาพจิต
แต่สำหรับบางคน สัตว์เลี้ยงช่วยเติมเต็มช่องว่างทางอารมณ์ คนโสดจำนวนมากขึ้นเดินทางพร้อมสัตว์เลี้ยงหรือซื้อของราคาแพงให้สัตว์เลี้ยง
มัลม์สเตนระบุว่า ปี 2017 ครัวเรือนจีนมีจำนวนเด็กเล็กมากกว่าสัตว์เลี้ยง 2 เท่า แต่ภายในปี 2030 คาดว่า สัดส่วนนี้จะกลับกัน
แก่ไปด้วยกัน
กระนั้น คนรุ่นใหม่บางคนยังกังวลกับอนาคต โดยเฉพาะเมื่อเข้าสู่วัยเกษียณ
จีนกำลังเข้าสู่สังคมชราภาพ และคาดว่า เศรษฐกิจผู้สูงวัยจะมีมูลค่ากว่า 4 ล้านล้านดอลลาร์ภายในปี 2035 ขณะที่ธุรกิจต่างๆ เริ่มพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อช่วยดูแลผู้สูงอายุ เช่น แอปเช็กอินสำหรับคนที่อยู่คนเดียว ซึ่งกลายเป็นกระแสไวรัลในจีนเมื่อต้นปี ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะชื่อแอป “คุณตายหรือยัง”
ในอดีต ครอบครัวคนจีนมักประกอบด้วยคนหลายรุ่นอยู่ร่วมกัน และเหตุผลหนึ่งของการมีลูกคือเพื่อให้มีคนดูแลเมื่อแก่เฒ่า
แต่สำหรับเอลเลน เซี่ย โปรดิวเซอร์ไลฟ์คอมเมดี้ วัย 35 ปี ในเซี่ยงไฮ้ เชื่อว่า อนาคตจะมีทางเลือกใหม่สำหรับผู้สูงวัย เช่น การสร้างครอบครัวชั่วคราวร่วมกัน เพราะเมื่อมีดีมานด์ก็จะมีบริษัทที่อยากสร้างธุรกิจรองรับดีมานด์นี้
เสี่ยว ฮั่นยู่ นักศึกษาปริญญาโท วัย 26 ปี ในเซินเจิ้น ยอมรับว่า กลัวการใช้ชีวิตคนเดียวตอนแก่ แต่สำหรับตอนนี้เทคโนโลยีและบริการสมัยใหม่ทำให้เขาสามารถใช้ชีวิตโสดได้นานขึ้น เช่น โฮสเทลราคาประหยัดสำหรับการเดินทางคนเดียว เกมแบบเล่นคนเดียว คู่หู AI สำหรับพูดคุยยามค่ำคืน
เขาบอกว่า โสดมา 8 ปีแล้ว และสำทับว่า ถ้าไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกสมัยใหม่เหล่านั้น เขาอาจตั้งใจหาแฟนมากขึ้น