กัมพูชาและไทยเตรียมเผชิญหน้ากันต่อหน้าคณะผู้ไกล่เกลี่ยระหว่างประเทศ ที่ประเทศสิงคโปร์ ในสัปดาห์นี้ ในข้อพิพาทเรื้อรังเกี่ยวกับทรัพยากรทางทะเลที่มีมูลค่ามหาศาล ซึ่งนับเป็นความขัดแย้งระลอกล่าสุดระหว่างสองประเทศเพื่อนบ้าน
กัมพูชาได้เริ่มกระบวนการไกล่เกลี่ยที่ได้รับการสนับสนุนจากสหประชาชาติ ณ ศาลอนุญาโตตุลาการถาวร (PCA) หลังจากไทยถอนตัวออกจากข้อตกลงในการร่วมมือเพื่อแสวงหาประโยชน์จากพลังงานนอกชายฝั่งในอ่าวไทย
บันทึกความเข้าใจปี พ.ศ.2544 (MoU 2544) ครอบคลุมพื้นที่กว้างใหญ่และอุดมไปด้วยทรัพยากรประมาณ 27,000 ตารางกิโลเมตร ซึ่งทั้งกัมพูชาและไทยต่างอ้างสิทธิทับซ้อนกัน
เมื่อเดือนพฤษภาคม ไทยได้ถอนตัวออกจากกรอบความตกลงดังกล่าว หรือที่เรียกว่า "MoU 44" เพียงฝ่ายเดียว โดยระบุว่า "ไม่มีความก้าวหน้าใดๆ" ในการปฏิบัติตามข้อตกลง
นายกรัฐมนตรี อนุทิน ชาญวีรกูล ปฏิเสธว่าเรื่องนี้ไม่เกี่ยวข้องกับความขัดแย้งชายแดนที่ตึงเครียดกับกัมพูชา ซึ่งเป็นประเทศเพื่อนบ้านในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเคยปะทะกันสองระลอกเมื่อปีที่แล้ว ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตหลายสิบราย และต้องอพยพย้ายถิ่นฐานมากกว่าหนึ่งล้านคนก่อนที่จะบรรลุข้อตกลงหยุดยิง
ทางการกัมพูชาระบุเมื่อสัปดาห์ที่แล้วว่า จำเป็นต้องใช้กระบวนการไกล่เกลี่ย "หลังจากไทยยกเลิกกรอบความตกลงทวิภาคีที่เห็นชอบร่วมกันเพียงฝ่ายเดียว" ซึ่งเป็นกรอบที่ทั้งสองประเทศใช้ "เจรจาเรื่องการอ้างสิทธิทับซ้อนทางทะเลมานานกว่าสองทศวรรษ"
ฮุน มาเนต นายกรัฐมนตรีกัมพูชา กล่าวเมื่อเดือนมิถุนายนว่า การดำเนินการนี้ยังเป็นไปเพื่อ "ปกป้องอธิปไตยและสิทธิทางทะเลของกัมพูชาตามกฎหมายระหว่างประเทศ"
ผู้แทนของทั้งสองประเทศมีกำหนดกล่าวแถลงการณ์เปิดคดีในวันอังคาร (15 ก.ย.) ต่อหน้าคณะกรรมการไกล่เกลี่ย 5 คน ซึ่งประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายระหว่างประเทศ ณ สำนักงานของศาลอนุญาโตตุลาการที่เก่าแก่ที่สุดในโลกที่สิงคโปร์
คาดว่า นายปรัก สุคนธ์ รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศกัมพูชา จะเป็นผู้เริ่มเปิดแถลงการณ์เป็นคนแรก ตามด้วย นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รัฐมนตรีฝ่ายไทย
ศาลอนุญาโตตุลาการถาวร (PCA) ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2442 (ค.ศ. 1899) เป็นองค์กรระงับข้อพิพาทระหว่างรัฐบาลที่เก่าแก่ที่สุดในโลก โดยทำหน้าที่พิจารณาตัดสินข้อพิพาทระหว่างประเทศและเอกชนโดยอ้างอิงจากสัญญา ข้อตกลงพิเศษ และสนธิสัญญาต่างๆ เช่น อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล (UNCLOS)
สำนักงาน PCA ในสิงคโปร์ถือเป็นสำนักงานแห่งแรกในเอเชียของศาลแห่งนี้ ซึ่งมีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่กรุงเฮก
ข้อเสนอแนะของคณะกรรมการไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย และจะใช้เวลาประมาณหนึ่งปีในการพิจารณาตัดสิน
ทั้งกัมพูชาและไทยต่างยินดีกับโอกาสที่จะได้แสดงจุดยืนและมุมมองของตนเอง
"การประชุมครั้งนี้ถือเป็นอีกหนึ่งหลักกิโลเมตรสำคัญในกระบวนการสันติวิธีที่กัมพูชาเป็นผู้ริเริ่มขึ้น เพื่อคลี่คลายข้อขัดแย้งทางทะเลระหว่างสองประเทศ" กระทรวงการต่างประเทศกัมพูชาระบุในแถลงการณ์
กัมพูชาระบุ คาดหวังว่ากระบวนการนี้จะช่วยให้กัมพูชาและไทยบรรลุ "การแก้ปัญหาความขัดแย้งทางทะเลอย่างยุติธรรมและยั่งยืน" พร้อมทั้งเปิดเส้นทางสู่การสำรวจทรัพยากรน้ำมันและก๊าซธรรมชาติที่มีมูลค่ามหาศาล
กระทรวงพลังงานของไทยประเมินว่า รายได้ในอนาคตจากน้ำมันและก๊าซธรรมชาติในพื้นที่อ้างสิทธิทับซ้อนของทั้งสองประเทศจะมีมูลค่าประมาณ 3 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ
กระทรวงการต่างประเทศของไทยระบุว่า "พร้อมที่จะให้ความร่วมมืออย่างเต็มที่และสนับสนุนการทำงานของคณะกรรมการไกล่เกลี่ย" รวมถึงยังคงมุ่งมั่นที่จะ "ปกป้อง" ผลประโยชน์ของชาติ
อย่างไรก็ตาม นักวิเคราะห์ชี้ว่า ทั้งการถอนตัวของไทยและการยื่นเรื่องไกล่เกลี่ยของกัมพูชา มีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับการเมืองภายในประเทศและความขัดแย้งที่เกิดขึ้นเมื่อเร็วๆ นี้
"สิ่งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อแสดงความเข้มแข็งและส่งสัญญาณถึงผู้ลงคะแนนเสียงว่า มรดกของอดีตนายกรัฐมนตรี ทักษิณ ชินวัตร ซึ่งเป็นผู้ยกร่าง MoU ปี พ.ศ.2544 ในสมัยรัฐบาลของเขานั้น ได้สิ้นสุดลงอย่างเป็นทางการแล้ว ในขณะเดียวกัน การยื่นเรื่องของกัมพูชาก็ถือเป็นเกมการเมืองที่ชาญฉลาด ของฮุน มาเนต เช่นกัน " วิลเลียม โจนส์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการเมืองระหว่างประเทศจากวิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยมหิดล เขียนระบุไว้ในนิตยสารการเมืองและสถานการณ์ปัจจุบัน The Diplomat
"หลังจากพ่ายแพ้ทางทหารบริเวณชายแดนทางบกและตกอยู่ในสถานะที่เสียเปรียบฝ่ายไทย" ฮุน มาเนต จึงเลือกเส้นทางทางกฎหมายซึ่ง "ใช้ต้นทุนต่ำแต่มีโอกาสได้รับผลตอบแทนสูง" โจนส์ระบุ
ที่มา เอเอฟพี