รัสเซียระบุยังคงพร้อมเจรจา แต่จะตอบโต้ขั้นเด็ดขาดหากถูกคุกคาม ขณะที่สนธิสัญญาควบคุมอาวุธนิวเคลียร์กับอเมริกาฉบับสุดท้ายหมดอายุลงในวันพุธ (4 ก.พ.) โดยที่วอชิงตันไม่ตอบกลับข้อเสนอของปูตินในการต่อเวลาของการจำกัดจำนวนขีปนาวุธและหัวรบในคลังแสงนิวเคลียร์ของแต่ละฝ่ายต่อไปอีก 1 ปี กลายเป็นการจุดชนวนความวิตกกังวลว่าชาติมหาอำนาจจะเกิดการแข่งขันสะสมอาวุธ “นุก” กันรอบใหม่ ทางด้านจีนยืนยัน ยังไม่มีแผนเข้าร่วมเจรจาเพื่อจัดทำดีลฉบับใหม่ตามที่ทรัมป์เรียกร้อง บอกสหรัฐฯ ควรรีบหารือมอสโกโดยเร็วที่สุดมากกว่า
อันโตนิโอ กูเตอร์เรส เลขาธิการใหญ่สหประชาชาติ แถลงว่า การที่สนธิสัญญานิวสตาร์ทหมดอายุบังคับใช้ลงเช่นนี้ ถือเป็นช่วงเวลาอันตรายสำหรับสันติภาพและความมั่นคงของนานาชาติ เนื่องจากเป็นครั้งแรกในรอบกว่าครึ่งศตวรรษที่ไม่มีมาตรการใดๆ สำหรับจำกัดจำนวนอาวุธในคลังแสงนิวเคลียร์เชิงยุทธศาสตร์ของรัสเซียและอเมริกา ขณะที่โลกกำลังอยู่ในช่วงมีความเสี่ยงสูงสุดในรอบหลายทศวรรษ ที่จะมีการนำอาวุธนิวเคลียร์มาใช้
ทั้งนี้สนธิสัญญานิวสตาร์ท ได้รับการลงนามในปี 2010 โดยบารัค โอบามา และดมิตริ เมดเวเดฟ ประธานาธิบสหรัฐฯ และรัสเซียในขณะนั้น สาระสำคัญคือ จำกัดหัวรบนิวเคลียร์ที่แต่ละสามารถมีในครอบครอง ไม่ให้เกินฝ่ายละ 1,550 หัวรบ ลดลงจากขีดจำกัดที่กำหนดในปี 2002 เกือบ 30%
พวกผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงบอกว่า การสิ้นสุดของนิวสตาร์ทอาจนำไปสู่การแข่งขันสะสมอาวุธรอบใหม่ ซึ่งจะถูกกระตุ้นจากการสะสมอาวุธนิวเคลียร์อย่างรวดเร็วของจีน
ทางด้านกระทรวงการต่างประเทศรัสเซียแถลงเมื่อวันพุธว่า อเมริกาตัดสินใจผิดพลาดในการเพิกเฉยต่อแนวคิดของมอสโกในการขยายเวลาจำกัดคลังแสงนิวเคลียร์ออกไปอีก 1 ปี
อย่างไรก็ตาม คำแถลงของรัสเซียดูเหมือนยังคงพยายามมีน้ำเสียงมุ่งรักษาสมดุลระหว่างการปกป้องผลประโยชน์ของตนเองกับการใช้ความอดกลั้น โดยระบุว่า รัสเซียจะดำเนินการอย่างระมัดระวังและอย่างรับผิดชอบ โดยอิงกับการวิเคราะห์นโยบายการทหารของอเมริกาและสภาพแวดล้อมเชิงยุทธศาสตร์โดยรวม แต่ขณะเดียวกัน รัสเซียจะยังคงเตรียมพร้อมในการตอบโต้ขั้นเด็ดขาดเพื่อบรรเทาความเสี่ยงใหม่ๆ ต่อความมั่นคงของชาติที่อาจเกิดขึ้น
คำแถลงสำทับว่า มอสโกเปิดกว้างในการสำรวจแนวทางทางการเมืองและการทูตเพื่อรักษาเสถียรภาพเชิงยุทธศาสตร์อย่างครอบคลุม โดยอิงกับการเจรจาเพื่อแก้ไขปัญหาบนหลักการความเท่าเทียมและผลประโยชน์ที่มีร่วมกันหากสถานการณ์เอื้ออำนวยให้ทำได้
ทางด้านอเมริกานั้น ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ กล่าวมานานแล้วว่า ต้องการให้จีนมีส่วนร่วมในข้อตกลงควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ และตั้งคำถามว่า เหตุใดอเมริกาและรัสเซียต้องสร้างอาวุธนิวเคลียร์ใหม่ในเมื่อที่มีอยู่ก็เพียงพอทำลายโลกได้หลายรอบอยู่แล้ว
วันพุธ มาร์โค รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ กล่าวว่า ทรัมป์จะตัดสินใจเกี่ยวกับวิธีการควบคุมอาวุธนิวเคลียร์หลังจากนี้ พร้อมย้ำว่า ข้อตกลงใหม่ต้องครอบคลุมจีนด้วย
จีนขยายคลังแสงนิวเคลียร์รวดเร็วมาก คาดว่า ขณะนี้มีเครื่องยิงขีปนาวุธนิวเคลียร์เชิงยุทธศาสตร์ราว 550 ชุด ขณะที่รัสเซียและอเมริกามีฝ่ายละ 800 ชุด ฝรั่งเศสและอังกฤษมีประเทศละ 100 ชุด
ดาริล คิมบอลล์ ผู้อำนวยการบริหารสมาคมควบคุมอาวุธที่เตือนความเสี่ยงเกี่ยวกับนิวเคลียร์ เห็นด้วยว่า จีนควรมีส่วนร่วมในโครงการควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ แต่ปัญหาคือ ทรัมป์และทีมงานได้แต่พูด แต่ไม่เคยเสนอเจรจาเพื่อลดความเสี่ยงหรือควบคุมอาวุธกับจีนเลยนับตั้งแต่เข้ารับตำแหน่งเมื่อต้นปีที่แล้ว และเสริมว่า ทรัมป์และปูตินควรตกลงจำกัดอาวุธที่ระดับเดิมแล้วจึงค่อยกดดันให้จีนเข้าร่วมด้วย
ทางด้าน หลิน เจี้ยน โฆษกกระทรวงการต่างประเทศจีน แถลงเมื่อวันพฤหัสฯ (5 ก.พ.) แสดงความเสียใจที่นิวสตาร์ทสิ้นสุดลง เนื่องจากนานาชาติต่างกังวลว่า จะส่งผลกระทบแง่ลบต่อการควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ระหว่างประเทศและระเบียบโลกด้านนิวเคลียร์ พร้อมเรียกร้องให้อเมริกาฟื้นการเจรจากับรัสเซียโดยเร็วที่สุด
หลินย้ำว่า คลังแสงนิวเคลียร์ของจีนน้อยกว่าอเมริกาและรัสเซียมาก โดยจีนครอบครองหัวรบระดับต่ำสุดตามยุทธศาสตร์นิวเคลียร์เพื่อป้องกันตนเองเท่านั้น และไม่มีแผนเข้าร่วมเจรจาควบคุมอาวุธกับรัสเซียและอเมริกาในขณะนี้
แมตต์ คอร์ดา รองผู้อำนวยการโครงการข้อมูลนิวเคลียร์ของสหพันธ์นักวิทยาศาสตร์อเมริกัน กล่าวว่า หากไม่มีการต่ออายุเงื่อนไขสำคัญของนิวสตาร์ท อเมริกาและรัสเซียจะสามารถติดตั้งหัวรบนิวเคลียร์กับขีปนาวุธและระเบิดได้เป็นร้อย หรือสองเท่าของที่มีอยู่ในปัจจุบัน อย่างไรก็ตาม การที่นิวสตาร์ทหมดอายุไม่ได้หมายความว่า ต้องมีการแข่งขันสะสมอาวุธเสมอไปเนื่องจากอาวุธนิวเคลียร์มีต้นทุนการผลิตสูงมาก
(ที่มา: เอเอฟพี/รอยเตอร์)