xs
xsm
sm
md
lg

กัญชากับภาวะสมองเสื่อม:ประโยชน์หรือโทษ

เผยแพร่:   โดย: ผู้จัดการออนไลน์


ศ.นพ.วีรศักดิ์ เมืองไพศาล
ภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม

กัญชาได้ถูกนำมาใช้ทั้งในวัตถุประสงค์ทางการแพทย์ และได้มีข้อมูลการนำกัญชามาใช้ในการรักษาโรคหลายชนิดมากขึ้น ซึ่งมีรายงานการได้ผลดีในการรักษา อย่างไรก็ตามในวงการแพทย์มักรู้สึกกังวลในการนำมาใช้ในการรักษาโรค เนื่องจากยังขาดข้อมูลโดยเฉพาะในกลุ่มประชากรผู้สูงอายุที่อายุเกิน 75 ปี ซึ่งมักไม่ได้อยู่ในประชากรที่เข้าร่วมงานวิจัย เป็นกลุ่มที่มีการเจ็บป่วยหลายอย่างที่อาจเข้าข้อบ่งชี้ของการใช้กัญชา แต่มีความเสี่ยงในด้านต่าง ๆ มากขึ้นจากการใช้ยา เช่น การถดถอยของการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ การเปลี่ยนแปลงของร่างกายที่ทำให้ร่างกายจัดการกับยาหรือความไวต่อยาเปลี่ยนแปลงไป (เภสัชจลนศาสตร์ และ เภสัชพลศาสตร์) ผู้สูงอายุอาจใช้ยาหลายขนาน ยาตีกัน ทำให้ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงในการเกิดผลข้างเคียงจากยามากขึ้น

สำหรับการใช้ผลิตภัณฑ์กัญชาในภาวะสมองเสื่อมจากโรคอัลไซเมอร์ โดยคำแนะนำการใช้กัญชาทางการแพทย์ กรมการแพทย์กระทรวงสาธารณสุข ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1/2562 ให้เป็นกลุ่มที่น่าจะได้ประโยชน์ เนื่องจากมีหลักฐานทางวิชาการที่มีคุณภาพสนับสนุนมีจำนวนจำกัดตามรายละเอียดหลักฐานงานวิจัยของกัญชาในภาวะสมองเสื่อมดังนี้

การวิจัยในสัตว์ทดลอง
จากข้อมูลในสัตว์ทดลองพบว่า THC ซึ่งเป็นสารประกอบเคมีชนิดหนึ่งที่ได้จากใบกัญชาช่วยทำให้เกิดการสร้างเซลล์ประสาทในสมองส่วนฮิปโปแคมปัส (hippocampus) ที่เกี่ยวกับความจำ ป้องกันกระบวนการเสื่อมของเซลล์ประสาทในสัตว์ทดลอง ป้องกันการรู้คิดบกพร่องที่เกิดจากการอักเสบและฟื้นฟูความจำและการรู้คิดในหนูทดลองที่อายุมาก ทำให้มีการศึกษาถึงผลของกัญชาในคนที่มีภาวะสมองเสื่อม

การวิจัยผลของกัญชาต่อภาวะสมองเสื่อมในคน
การวิจัยผลของกัญชาต่อสมองเสื่อมในคน มีการวิจัยเฉพาะในด้านการรักษา ไม่มีด้านการป้องกันการเกิดสมองเสื่อม โดยมีงานวิจัย ดังนี้

งานวิจัยแบบเปิด คือ ผู้วิจัย ผู้ป่วยและผู้ดูแลผู้ป่วยทราบว่าผู้ป่วยได้กัญชาเพื่อการวิจัยและจาก
รายงานผู้ป่วยเป็นราย ๆ ไป ในการใช้กัญชาในผู้ป่วยสมองเสื่อมมักจะให้ผลที่ดีในการลดการเคลื่อนไหวในตอนกลางคืน ลดอาการทางจิตประสาท อาการพลุ่งพล่านกระวนกระวาย หงุดหงิด เฉยเมย ก้าวร้าว อาการหลงผิด และพฤติกรรมผิดปกติตอนกลางคืน

อย่างไรก็ตามงานวิจัยที่เป็นแบบเปิดนี้ผู้วิจัยและผู้ร่วมวิจัย (ในที่นี้คือ ผู้ดูแลผู้ป่วย) จะทราบว่า
ผู้ป่วยได้รับการรักษาแบบไหน ทำให้มีโอกาสมีอคติในการประเมินและการรายงานผลได้สูง ซึ่งงานวิจัยแบบนี้มักมีปัญหาในการแปลผลและนำไปใช้ต่อ เพราะอาการด้านพฤติกรรมและอารมณ์ในภาวะสมองเสื่อมไม่ได้เกิดตลอด ผู้ป่วยบางรายมีอาการเพียงบางวัน บางสัปดาห์ แล้วหายไปเองก็มี ขึ้นกับหลาย ๆ ปัจจัย เช่น รูปแบบ เทคนิคการดูแล สิ่งเร้าให้เกิดพฤติกรรมอารมณ์นั้น ๆ หรือการปรับยาอื่นๆ ที่รับประทานร่วมกัน เป็นต้น

งานวิจัยที่เป็นการศึกษาเชิงทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมซึ่งเป็นยาหลอก ซึ่งมีคุณภาพของ
งานวิจัยสูงกว่า เพราะมีการเปรียบเทียบผลกับยาหลอกและผู้วิจัย ผู้เข้าร่วมการวิจัย (รวมถึงผู้ดูแล) ไม่รู้ก่อนว่าผู้ป่วยได้รับยาในกลุ่มใด การวิจัยแบบนี้ มีน้อยมาก และทั่วโลกยังมีผู้ป่วยที่วิจัยแบบนี้ ที่เป็นผู้ป่วยสมองเสื่อมไม่ระบุสาเหตุ และในผู้ป่วยสมองเสื่อมเฉพาะจากโรคอัลไซเมอร์ ซึ่งมีความไม่ชัดเจนในอคติของการวิจัย ได้แก่ การอธิบายการปกปิดการแบ่งกลุ่มผู้ป่วยและการที่ผู้วิจัยไม่ทราบว่าผู้ป่วยอยู่กลุ่มใดไม่เพียงพอ จำนวนประชากรในการศึกษายังน้อย และเป็นการวิจัยที่ดูผลในด้านพฤติกรรมและอารมณ์เป็นหลัก ไม่ใช่ด้านความสามารถในการรู้คิดความจำ ของผู้ป่วย

ผลการศึกษาจากงานวิจัยแบบนี้ ยังออกมาขัดแย้งกัน คือ ในการวิจัยบางงานพบว่ากัญชาลดลงของความรุนแรงของพฤติกรรมที่รบกวนและลดความรู้สึกทางลบ ลดอาการพลุ่งพล่านกระวนกระวายในตอนกลางคืน และทำให้วงจรการนอนหลับดีขึ้น ในขณะที่บางการวิจัยไม่พบว่าการใช้กัญชาจะลดอาการทางจิตประสาทได้

ผลข้างเคียงที่ควรระวัง
ได้แก่ ง่วงซึม มึนงง ปากแห้ง หัวใจเต้นเร็ว วิตกกังวล กระวนกระวาย การรู้คิดบกพร่อง รบกวนความจำระยะสั้น และการตอบสนองทางอารมณ์ สับสน คลื่นไส้ การเดินและการทรงตัวบกพร่อง ลดสมรรถภาพในการขับรถ เพิ่มความเสี่ยงของอาการทางจิต ประสาทหลอน และการฆ่าตัวตาย เพิ่มความเสี่ยงของการเกิดกล้ามเนื้อหัวใจตาย เสียชีวิตกะทันหัน หัวใจเต้นผิดจังหวะ โรคหลอดเลือดสมอง

นอกจากนั้นผู้สูงอายุอาจมีการลดลงของการทำงานของตับและไต อาจทำให้ขับยาออกไปได้น้อยลง มีค่าครึ่งชีวิตของยายาวนานขึ้น และจากการที่ผู้สูงอายุมีส่วนประกอบของไขมันในร่างกายเป็นสัดส่วนที่สูงกว่าคนหนุ่มสาวทำให้ยาสะสมในไขมัน และใช้เวลาขับออกไปนานขึ้น และต้องระวังอาจเกิดอันตรกิริยาระหว่างกัญชากับยาอื่นได้ เช่น ยานอนหลับ และอาจมีผลต่อยาที่กระตุ้นหัวใจ ทำให้เกิดความดันโลหิตสูงขึ้นและหัวใจเต้นเร็ว เป็นต้น

ในปัจจุบันยังมีข้อจำกัดที่เกิดจากงานวิจัยกัญชาในการรักษาภาวะสมองเสื่อม อีกทั้งขาดหลักฐานทางการแพทย์ในงานวิจัยที่มีคุณภาพที่ดีในแง่ประโยชน์และโทษของการใช้กัญชาในการป้องกันและรักษาภาวะสมองเสื่อมและโรคอัลไซเมอร์ และสมาคมวิชาชีพต่างๆ ด้านสมองเสื่อม จึงยังไม่แนะนำให้ใช้รักษาผู้ป่วยอัลไซเมอร์โดยทั่วไป อย่างไรก็ตาม การที่หลักฐานทางวิชาการยังไม่ชัดเจน ไม่ได้หมายความว่ากัญชาไม่มีประโยชน์ในทางการแพทย์ แต่คงต้องอาศัยนักวิชาการ นักวิจัย ช่วยกันพิสูจน์สมมติฐานนี้ โดยประโยชน์อาจเกิดขึ้นกับผู้ป่วยบางกลุ่มที่จำเพาะ ดังนั้นการใช้กัญชาทางการแพทย์จึงต้องพิจารณาเป็นรายบุคคล โดยคำนึงถึงลักษณะที่แตกต่างกันในแต่ละคน อาการที่ต้องใช้ยา ความรุนแรงของอาการ โรคร่วมและผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น
******

กิจกรรมดี ๆ ที่ศิริราช
#จัดโครงการให้ความรู้สู่ผู้ปกครองเเละครู ครั้งที่ 12 เรื่อง "เด็กสมาธิสั้นกับสื่อสังคมออนไลน์"ในวันที่ 4 กรกฎาคม 2562เวลา 08.00 - 15.00 น. ณ ห้องประชุมอทิตยาทรกิตติคุณ ตึกสยามินทร์ ชั้น 7 รพ.ศิริราชขอเชิญชวนผู้ปกครองเเละครูผู้สนใจเข้ารับการอบรมโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย (รับจำนวนจำกัด) สอบถามเพิ่มเติมสาขาวิชาจิตเวชเด็กและวัยรุ่น โทร. 0 2 419 9849


กำลังโหลดความคิดเห็น...