xs
sm
md
lg

กศน.น่าน-สกว.ทำวิจัยแก้ปัญหาแม่จริมขาดแคลนน้ำ

เผยแพร่:   โดย: MGR Online


ปฏิเสธไม่ได้ว่า “น้ำ” มีความจำเป็นต่อการดำรงชีวิต ในการอุปโภค บริโภค โดยเฉพาะในชนบทประชาชนส่วนใหญ่ ประกอบอาชีพเกษตรกร “น้ำ” ยิ่งมีความจำเป็นถึงขั้นที่ขาดไม่ได้เลยทีเดียว

จึงขอยกกรณีการแก้ปัญหาเรื่องการขาดแคลนน้ำของชุมชนลุ่มน้ำแม่จริม ต.แม่จริม อ.แม่จริม จ.น่าน ในอดีตชุมชนแห่งนี้ใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำลำห้วยแม่จริม เพื่อการอุปโภคบริโภคและเพื่อการเกษตร รวมทั้งใช้เป็นแหล่งอาหารของชุมชนเป็นหลัก ยังไม่ประสบปัญหาใดๆ เนื่องจากจำนวนครัวเรือนและประชากรในชุมชนยังมีน้อย ทรัพยากรป่าไม้แหล่งต้นน้ำยังอุดมสมบูรณ์ ไม่มีการปลูกพืชเชิงเดี่ยว ปริมาณน้ำในแต่ละลำห้วยมีปริมาณเพียงพอและน้ำไหลตลอดทั้งปี กระทั่งปี 2547 เป็นต้นมา สถานการณ์น้ำของชุมชนเริ่มประสบกับปัญหาในหลายๆด้าน โดยเฉพาะปัญหาการจัดการน้ำด้วยระบบประปาภูเขาที่ใช้น้ำในพื้นที่ลำห้วยเดียวกัน 3 หมู่บ้าน ปริมาณน้ำไม่เพียงพอต่อความต้องการของชุมชน โดยเฉพาะฤดูแล้ง ช่วงเดือนมีนาคม – พฤษภาคม ของทุกปี สาเหตุสำคัญมาจากความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรป่าไม้แหล่งต้นน้ำลดลงมาก เนื่องจากการแผ้วถางป่าเพื่อการเพาะปลูก ไร่ข้าวโพด ที่ส่งผลให้ลำห้วยน้อยใหญ่หลายสายของลุ่มน้ำแม่จริมเริ่มแห้งขอด ปริมาณน้ำลดลง ไม่มีน้ำไหลตลอดทั้งปีเหมือนเดิม นำมาซึ่งการพูดคุยเพื่อหาวิธีแก้ปัญหาร่วมกัน

นายปัณณพงศ์ ท้าวอาจ ผู้อำนวยการสำนักงาน กศน.จังหวัดน่าน ได้จัดโครงการวิจัยเพื่อท้องถิ่น การพัฒนาระบบการจัดการน้ำให้เพียงพอต่อภาคการเกษตร และน้ำอุปโภคบริโภค ของชุมชนลุ่มน้ำแม่จริม หมู่ 1-3 เพื่อเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมของคนในชุมชน 3 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านบอน บ้านฝาย และบ้านก้อ เพิ่มการเรียนรู้และการถ่ายทอดศาสตร์พระราชาและหลักการทรงงานของในหลวงรัชกาลที่ 9 โดยการกระทำผ่านกระบวนการวิจัยชุมชนที่สร้างความรัก ความสามัคคี ปรองดอง สมานฉันท์ในชุมชนและระหว่างชุมชน ด้านการบริหารจัดการน้ำลุ่มน้ำแม่ จริม เพื่อให้ชุมชนได้ใช้ประโยชน์ร่วมกัน

ด้วยการระดมสมองจากเครือข่ายและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วมในทีมวิจัยชุมชน ประกอบด้วยคณะครู กศน.อำเภอแม่จริม ชาวบ้านชุมชน ลุ่มน้ำแม่จริม วิทยากรกระบวนการของ สกว.น่าน เจ้าหน้าที่โครงการขยายผลโครงการหลวงแม่จริม เจ้าหน้าที่อุทยานแห่งชาติดอยภูคา เจ้าหน้าที่หน่วยอนุรักษ์จัดการต้นน้ำแม่จริม และองค์การบริหารส่วนตำบลแม่จริม การเรียนการสอนของครูที่เน้นชุมชนเป็นสำคัญ โดยผ่านกระบวนการวิจัย เพื่อสร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ (PLC) ขึ้น มี กศน.อำเภอแม่จริม เป็นพี่เลี้ยงในการจัดและส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้ร่วมกับ สกว.น่านอย่างใกล้ชิด

นางเพชรรัตน์ แก้วเหล่ายูง ผอ.กศน.อำเภอแม่จริม เล่าว่า จากปัญหาข้างต้น ชุมชนได้มีการจัดตั้งคณะกรรมการเพื่อแก้ไขปัญหาการบริหารจัดการน้ำ ซึ่งประกอบด้วยปัญหาสำคัญๆ ของชุมชน คือ ปัญหาการบริหารจัดการแหล่งต้นน้ำ การบริหารจัดการระบบจ่ายน้ำประปาภูเขา การบริหารจัดการชุมชนแบบมีส่วนร่วม แก้ปัญหาความไม่เข้าใจของชุมชนในข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำของชุมชน ผู้นำชุมชน ทีมงานคณะกรรมการดังกล่าว ต่างเห็นความสำคัญในการใช้แหล่งน้ำร่วมกัน โดยผ่านกระบวนการคิดวิเคราะห์สภาพปัญหาร่วมกันเพื่อหารูปแบบแนวทางอนุรักษ์ทรัพยากรแหล่งน้ำร่วมกัน ก่อเกิดเป็นทีมวิจัยลุ่มน้ำแม่จริม ร่วมกันแก้ไขปัญหาการบริหารจัดการน้ำให้เกิดประโยชน์สูงสุดและยั่งยืน โดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อศึกษาวิเคราะห์สภาพปัญหาและกำหนดแนวทางการบริหารจัดการน้ำให้เหมาะสม สอดคล้องกับสภาพบริบทชุมชน สร้างความรู้ ความเข้าใจ ความตระหนักให้แก่ประชาชนในชุมชน เกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำ

นอกจากนี้ การดำเนินการดังกล่าวยังเป็นการร่วมขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศ ตามยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนากำลังคน การวิจัย และนวัตกรรม เพื่อสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศตามนโยบายและยุทธศาสตร์ชาติอีกด้วย เริ่มต้นจากร่วมวางแผนและกำหนดเป้าหมาย ประสานหน่วยงานเครือข่าย (สกว.น่าน) เพื่อวางแผนงาน/โครงการ โดยผ่านกระบวนการวิจัย คัดเลือกตัวแทน กลุ่มยางพารา กลุ่มเยาวชน กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มผู้นำชุมชน กลุ่มออมทรัพย์ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อชี้แจงวัตถุประสงค์ และวิธีการดำเนินงานวิจัย การสร้างทีมวิจัย ขึ้นมาเพื่อร่วมกันวิเคราะห์ชุมชน ชาวบ้านมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็น วิเคราะห์ปัญหาชุมชนร่วมกัน สร้างความเข้าใจระหว่างชุมชนในการบริหารจัดการน้ำของชุมชนบ้านบอน ซึ่งเป็นบ้านปลายน้ำ ที่ใช้น้ำร่วมกับชุมชนบ้านฝาย (กลางน้ำ) และบ้านก้อ (ต้นน้ำ) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงชี้แจงวัตถุประสงค์ วิธีการดำเนินงานวิจัย เพื่อรับฟังข้อเสนอแนะต่อการทำงานวิจัย โดยเก็บรวบรวมข้อมูล จากการสอบถาม สัมภาษณ์ การแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างชุมชน และรวบรวมความรู้ในระดับชุมชนเรื่องทรัพยากรธรรมชาติ ดิน น้ำ ป่า แหล่งน้ำต้นทุน และทบทวนการจัดการน้ำในระดับครัวเรือนและระดับชุมชนทั้ง 3 หมู่บ้าน ตั้งแต่อดีต – ปัจจุบันการบริหารจัดการน้ำทั้งปริมาณและคุณภาพอย่างเป็นรูปธรรมทั้งในระยะสั้นและระยะยาว โดยทั้งหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย และชุมชนในลุ่มน้ำแม่จริม ได้ร่วมกันทบทวนและพัฒนารูปแบบกระบวนการจัดการน้ำบางส่วนให้มีความเหมาะสมกับปัจจุบัน ด้วยแนวคิดของนโยบายที่ตั้งอยู่บนฐานแห่งความเป็นจริง และสามารถปฏิบัติได้โดยอาศัยข้อมูล ความรอบรู้ สติปัญญาและความใส่ใจของผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายที่เข้าใจในรากเหง้าแห่งปัญหา เพราะการจัดการน้ำควรมีกลไกสำคัญ ได้แก่ การมีส่วนร่วมในการทำงานแบบร่วมด้วยช่วยกันคิด ช่วยกันหารูปแบบและวิธีดำเนินการแก้ปัญหาต่าง ๆ แบบบูรณาการในทุกมิติเสมอ จึงจะบังเกิดผลสัมฤทธิ์อย่างยั่งยืนโดยไม่เกิดความขัดแย้งในสังคม

การนำผลวิจัยมาแก้ไขปัญหาขาดแคลนน้ำของชุมชน นำไปสู่การแก้ไขอย่างยั่งยืน ยกคุณภาพขีวิตได้แท้จริง
กำลังโหลดความคิดเห็น...